«Αν πω όχι, θα με θεωρήσει κακό άνθρωπο.»
«Δεν πειράζει, θα το κάνω εγώ, όπως πάντα.»
«Γιατί νιώθω ενοχές κάθε φορά που σκέφτομαι τον εαυτό μου;»
Αν τα έχεις σκεφτεί, δεν είσαι μόνος/η. Πολλοί άνθρωποι μεγάλωσαν με την ιδέα ότι ο καλός άνθρωπος λέει πάντα «ναι». Έτσι, κάθε φορά που θέλουν να βάλουν ένα όριο, νιώθουν ότι γίνονται εγωιστές. Το αποτέλεσμα είναι κούραση, κρυφός θυμός και σχέσεις που βαραίνουν. Μπορείς όμως να βάζεις όρια χωρίς ενοχές, αν δεις καθαρά τη διαφορά.
Τι είναι αυτοσεβασμός και τι εγωισμός
Ο εγωισμός κοιτά μόνο τη δική του ανάγκη. Δεν τον νοιάζει τι κοστίζει στον άλλον. Παίρνει χωρίς να ρωτά.
Ο αυτοσεβασμός κοιτά και τις δύο πλευρές. Λέει: «Νοιάζομαι για σένα, και γι’ αυτό σου λέω τι μπορώ και τι δεν μπορώ να δώσω.» Δεν παίρνει τίποτα από τον άλλον. Απλώς δεν δίνει περισσότερα από όσα έχει.
Σκέψου έναν φάρο. Στέκεται στη θέση του και φωτίζει για όλους. Αν όμως άφηνε τον βράχο του για να ακολουθήσει κάθε καράβι, θα έσβηνε. Το όριο είναι αυτό που του επιτρέπει να φωτίζει.
Γιατί φοβόμαστε τόσο το «όχι»
Μια σειρά από πέντε μελέτες, που δημοσιεύτηκε σε επιστημονικό περιοδικό της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, εξέτασε τι γίνεται όταν αρνούμαστε μια πρόσκληση. Οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι ο άλλος θα θυμώσει ή θα απογοητευτεί πολύ περισσότερο απ’ όσο συνέβαινε στην πράξη. Σχεδόν οκτώ στους δέκα είπαν ότι κάποτε δέχτηκαν μια πρόσκληση που δεν ήθελαν, μόνο από φόβο να αρνηθούν.
Οι μελέτες έγιναν κυρίως με φανταστικά σενάρια, οπότε δεν λένε τι θα γίνει σε κάθε σχέση. Δείχνουν όμως κάτι χρήσιμο: ο φόβος για το «όχι» είναι συνήθως μεγαλύτερος από την πραγματική του τιμή.
5 τρόποι να βάζεις όρια χωρίς ενοχές
1. Πάρε χρόνο πριν απαντήσεις
Μάθε μια φράση: «Άσε με να το δω και σου λέω.» Το «ναι» που βγαίνει βιαστικά είναι συχνά «ναι» από φόβο. Λίγος χρόνος σού δείχνει τι θέλεις πραγματικά.
2. Ρώτα τον εαυτό σου τι θα κοστίσει
Πριν πεις «ναι», ρώτα: «Τι θα χάσω αν το κάνω;» Ύπνο, χρόνο με την οικογένεια, ηρεμία; Αν η απάντηση βαραίνει, το «όχι» προστατεύει κάτι πολύτιμο.
3. Πες το απλά και ζεστά
Δεν χρειάζεσαι μεγάλες εξηγήσεις. «Σε ευχαριστώ που με σκέφτηκες, αυτή τη φορά δεν μπορώ.» Όσο περισσότερο δικαιολογείσαι, τόσο πιο πολύ νιώθεις ότι κάνεις κάτι κακό.
4. Πρότεινε αυτό που μπορείς
Το όριο δεν κλείνει την πόρτα. «Δεν μπορώ όλο το Σάββατο, μπορώ όμως δύο ώρες το πρωί.» Έτσι ο άλλος βλέπει ότι νοιάζεσαι.
5. Άφησε τις ενοχές να περάσουν
Τις πρώτες φορές οι ενοχές θα έρθουν. Δεν σημαίνει ότι έκανες λάθος. Σημαίνει ότι κάνεις κάτι καινούργιο. Γράψε σε ένα χαρτί τι κέρδισες από αυτό το «όχι». Μετά από λίγες φορές, το βάρος μικραίνει.
Το να λες «όχι» δεν σημαίνει ότι δεν νοιάζεσαι
Ένα καθαρό «όχι» είναι πιο τίμιο από ένα «ναι» που γίνεται πικρία. Οι άνθρωποι που σε αγαπούν θέλουν να ξέρουν την αλήθεια σου. Αν δίνεις συνέχεια μέχρι να αδειάσεις, δες το Συμπόνια ή ενσυναίσθηση;. Κι αν φοβάσαι ότι αν βάλεις όρια θα μείνεις μόνος/η, διάβασε το Εξάρτηση: πώς καταλαβαίνω αν αγαπώ ή αν φοβάμαι να μείνω μόνος.
Ο αυτοσεβασμός δεν σε απομακρύνει από τους άλλους. Σε κρατά όρθιο/α, ώστε να μπορείς να είσαι δίπλα τους.
Πότε χρειάζεται ειδικός
- Αν δεν μπορείς να πεις «όχι» ακόμα κι όταν κάτι σε βλάπτει.
- Αν φοβάσαι την αντίδραση ενός ανθρώπου όταν διαφωνείς μαζί του.
- Αν οι ενοχές και η κούραση κρατούν εβδομάδες.
- Αν νιώθεις ότι δεν αξίζεις να ζητήσεις τίποτα για τον εαυτό σου.
Αν θες να μιλήσεις με κάποιον τώρα, υπάρχει η Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306. Αν σκέφτεσαι να κάνεις κακό στον εαυτό σου, κάλεσε αμέσως το 1018 ή το 112.
Θες να το κάνεις βήμα βήμα;
Για να στέκεσαι πιο σταθερά στον εαυτό σου, κατέβασε τον δωρεάν οδηγό αυτοεκτίμησης «Αρκετός όπως είσαι». Για όλο το ταξίδι προς έναν εαυτό που στέκεται σταθερά, υπάρχει το βιβλίο «Εν Πλω».
Διάβασε επίσης
- Πώς να ανεβάσω την αυτοεκτίμησή μου
- Ο εσωτερικός επικριτής
- Ενοχή ή ντροπή; Η διαφορά και τι κάνεις με την καθεμία
Πηγές
- MDLinx, «Embracing boundaries: New study encourages people pleasers to say ‘no’», Δεκέμβριος 2023 (περίληψη μελέτης στο Journal of Personality and Social Psychology: Interpersonal Relations and Group Processes για το πόσο υπερεκτιμάμε το κόστος μιας άρνησης): https://www.mdlinx.com/article/embracing-boundaries-new-study-encourages-people-pleasers-to-say-no/6TQLGwtMCcu2GgPFlghDUX