Γιατί μια κερδοφόρα επιχείρηση κλείνει τον πρώτο χρόνο: το κόστος που δεν μετράμε

«Είμαστε κερδοφόροι από τον πρώτο χρόνο.»
«Δουλεύω δώδεκα ώρες τη μέρα και δεν μου μένει τίποτα.»
«Αν μου χαλάσει τώρα το ψυγείο, δεν ξέρω τι θα κάνω.»

Και οι τρεις φράσεις μπορεί να ισχύουν μαζί. Ο λογιστής βλέπει θετικό αποτέλεσμα, ο ιδιοκτήτης βλέπει μια ζωή που δεν βγαίνει. Γιατί μια κερδοφόρα επιχείρηση μπορεί να κλείσει τον πρώτο χρόνο; Συχνά επειδή το κέρδος που δείχνουν τα νούμερα δεν είναι κέρδος. Είναι ο μισθός του ιδιοκτήτη, η φθορά του εξοπλισμού και οι εισφορές του, μετρημένα όλα μαζί ως «ό,τι περισσεύει». Η επιχείρηση δεν χρεοκοπεί. Κλείνει όταν ο άνθρωπος που την κρατά όρθια καταλαβαίνει πόσο λίγα κερδίζει, ή όταν δεν αντέχει άλλο.

Το άρθρο Γιατί οι νέες επιχειρήσεις κλείνουν από έλλειψη ρευστότητας και όχι από ζημιές εξηγεί πώς μια επιχείρηση μένει χωρίς μετρητά επειδή τα χρήματα έρχονται αργά. Εδώ το πρόβλημα είναι άλλο: τα χρήματα έρχονται κανονικά, αλλά είναι λιγότερα από όσα νομίζεις.

Λογιστικό και οικονομικό κέρδος

Τα οικονομικά των επιχειρήσεων ξεχωρίζουν δύο είδη κόστους. Το ρητό κόστος είναι όσα πληρώνεις σε τρίτους: εμπορεύματα, ενοίκιο, μισθούς, ρεύμα. Το τεκμαρτό κόστος είναι η αξία όσων βάζεις στην επιχείρηση χωρίς να πληρώνεσαι γι’ αυτά: τη δουλειά σου, τα χρήματά σου, τον χώρο ή το αυτοκίνητο που ήδη είχες. Το λογιστικό κέρδος αφαιρεί μόνο το πρώτο. Το οικονομικό κέρδος αφαιρεί και τα δύο. Μόνο το δεύτερο απαντά στο ερώτημα που μετράει: αξίζει αυτή η δραστηριότητα περισσότερο από την καλύτερη εναλλακτική μου;

Σε μια εταιρεία με διοικητικό στέλεχος που πληρώνεται, η διαφορά είναι μικρή. Σε μια ατομική επιχείρηση ή σε μια μικρή εταιρεία όπου ο ιδιοκτήτης δεν παίρνει μισθό, η διαφορά μπορεί να είναι ολόκληρο το κέρδος. Στο πρώτο φύλλο υπολογισμού λείπουν συνήθως τέσσερα πράγματα:

  • Η εργασία του ιδιοκτήτη. Εξήντα ώρες την εβδομάδα στον πάγκο, στις παραγγελίες και στα χαρτιά είναι μια θέση εργασίας. Αν την έκανε κάποιος άλλος, θα έπρεπε να πληρωθεί.
  • Η βοήθεια της οικογένειας. Ο σύντροφος που κρατά το μαγαζί το Σάββατο, το παιδί που κάνει τις διανομές. Δωρεάν σήμερα, αλλά όχι για πάντα.
  • Η φθορά του εξοπλισμού. Ο λογιστής θα γράψει αποσβέσεις στα βιβλία. Ο ιδιοκτήτης όμως σπάνια κρατά χρήματα στην άκρη για τη μέρα που η βιτρίνα-ψυγείο θα χρειαστεί αντικατάσταση.
  • Οι εισφορές και ο φόρος του ιδιοκτήτη. Πληρώνονται από το ίδιο «κέρδος». Για τους ελεύθερους επαγγελματίες στην Ελλάδα ισχύουν επιπλέον κανόνες ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος, που μπορεί να ανεβάσουν τον φόρο πάνω από όσο δείχνει το λογιστικό αποτέλεσμα. Το ακριβές ποσό είναι ερώτηση για τον λογιστή σου, πριν από το άνοιγμα και όχι μετά.

Ένα παράδειγμα με αριθμούς

Ας πάρουμε ένα μικρό κατάστημα ντελικατέσεν σε γειτονιά μεγάλης πόλης, ατομική επιχείρηση. Ο ιδιοκτήτης δουλεύει περίπου 60 ώρες την εβδομάδα, με έναν υπάλληλο μερικής απασχόλησης. Η σύζυγός του βοηθά τα Σάββατα. Έχει επενδύσει 40.000 € από τις αποταμιεύσεις του, από τα οποία 30.000 € σε εξοπλισμό. Τα ποσά είναι ενδεικτικά και στρογγυλεμένα, ώστε να φαίνεται ο μηχανισμός.

Ανά έτοςΕυρώ
Πωλήσεις (χωρίς ΦΠΑ)120.000
Κόστος εμπορευμάτων (μικτό περιθώριο 40%)−72.000
Ενοίκιο, υπάλληλος, ρεύμα, λογιστής, λοιπά−31.000
«Κέρδος» στο φύλλο του ιδιοκτήτη17.000
Εισφορές ιδιοκτήτη (ενδεικτικά)−3.000
Φθορά εξοπλισμού (30.000 € σε 6 χρόνια)−5.000
Τι μένει στον ιδιοκτήτη πριν από τον φόρο9.000
Αξία της δουλειάς του ιδιοκτήτη (μισθός υπεύθυνου καταστήματος)−20.000
Αξία της βοήθειας της οικογένειας−5.000
Απόδοση που θα είχαν τα 40.000 € αλλού (3%)−1.200
Οικονομικό αποτέλεσμα−17.200
Όλα τα ποσά είναι ενδεικτικά, χάριν παραδείγματος. Τα ποσά των εισφορών, του φόρου και του μισθού αγοράς διαφέρουν ανά περίπτωση και πρέπει να ελεγχθούν με τον λογιστή.

Το κατάστημα είναι «κερδοφόρο» με 17.000 €. Στην πράξη, στον ιδιοκτήτη μένουν περίπου 750 € τον μήνα πριν από τον φόρο, για περίπου 2.900 ώρες δουλειάς τον χρόνο. Αυτό είναι κάτω από 3,5 € την ώρα, λιγότερο από τον κατώτατο μισθό που θα πλήρωνε σε έναν υπάλληλο. Αν μετρηθούν όλα, η δραστηριότητα έχει οικονομική ζημιά 17.200 € τον χρόνο: τόσα περισσότερα θα κέρδιζαν ο ιδιοκτήτης και η οικογένειά του αν έκαναν την ίδια δουλειά για κάποιον άλλον και άφηναν τα χρήματά τους σε μια απλή επένδυση.

Το κλείσιμο δεν έρχεται από μια απλήρωτη υποχρέωση. Έρχεται από μία από τρεις κατευθύνσεις. Το νοικοκυριό δεν ζει με 750 € και αρχίζει να τρώει τις αποταμιεύσεις που ήταν το αποθεματικό της επιχείρησης. Ή χαλάει η πρώτη μεγάλη συσκευή και δεν υπάρχουν χρήματα για αντικατάσταση. Ή ο ιδιοκτήτης, εξαντλημένος, δέχεται μια πρόταση για μισθωτή θέση και κάνει τη σύγκριση που θα έπρεπε να είχε κάνει πριν ανοίξει.

Γιατί κλείνουν επιχειρήσεις που δεν χάνουν χρήματα

Η έρευνα για τη βιωσιμότητα των νέων επιχειρήσεων έχει δείξει ότι το κλείσιμο δεν εξαρτάται μόνο από το αν η επιχείρηση έχει κέρδος. Οι Gimeno, Folta, Cooper και Woo, σε μελέτη του 1997 στο Administrative Science Quarterly, έδειξαν ότι κάθε επιχειρηματίας έχει ένα δικό του όριο απόδοσης. Κάτω από αυτό σταματά, ακόμα κι αν η επιχείρηση δεν έχει ζημιές. Το όριο εξαρτάται από τις εναλλακτικές του: όσο καλύτερα θα αμειβόταν αλλού, τόσο πιο ψηλά είναι. Δύο επιχειρήσεις με το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί η μία να κλείσει και η άλλη να συνεχίσει, ανάλογα με το ποιος τις διοικεί.

Από την άλλη πλευρά, ο Barton Hamilton, σε μελέτη του 2000 στο Journal of Political Economy, βρήκε ότι οι περισσότεροι αυτοαπασχολούμενοι στις ΗΠΑ κέρδιζαν λιγότερα από όσα θα κέρδιζαν ως μισθωτοί, και ότι η διαφορά δεν κλείνει με τα χρόνια για τους περισσότερους. Πολλοί συνεχίζουν για λόγους που δεν είναι χρηματικοί: ανεξαρτησία, ικανοποίηση, το δικό τους όνομα στην πόρτα. Είναι θεμιτοί λόγοι. Χρειάζεται όμως να είναι επιλογή με τα νούμερα μπροστά σου, όχι ανακάλυψη στον δέκατο μήνα.

Μια ιδέα από τον Αριστοτέλη: η φθορά της ουσίας

Στα Ηθικά Νικομάχεια (Δ 1, 1120a1–3) ο Αριστοτέλης ορίζει τον άσωτο με έναν τρόπο που ξαφνιάζει: «ἄσωτος γὰρ ὁ δι᾽ αὑτὸν ἀπολλύμενος, δοκεῖ δ᾽ ἀπώλειά τις αὑτοῦ εἶναι καὶ ἡ τῆς οὐσίας φθορά, ὡς τοῦ ζῆν διὰ τούτων ὄντος». Άσωτος είναι αυτός που καταστρέφεται από τον ίδιο του τον εαυτό, και η φθορά της περιουσίας θεωρείται ένα είδος καταστροφής του εαυτού, αφού από αυτήν εξαρτάται η ζωή.

Η λέξη «οὐσία» στον Αριστοτέλη σημαίνει εδώ την περιουσία, τα μέσα με τα οποία ζει κανείς. Μια επιχείρηση που δεν μετρά τον χρόνο του ιδιοκτήτη, τη φθορά των μηχανημάτων και τις αποταμιεύσεις που καλύπτουν το νοικοκυριό, καταναλώνει ακριβώς αυτή την ουσία, ενώ στο χαρτί δείχνει κέρδος. Δεν σπαταλά σε πολυτέλειες. Σπαταλά τον άνθρωπο και τα εργαλεία της, αθόρυβα, χωρίς να το γράφει πουθενά.

6 βήματα για να μετρήσεις το πραγματικό κέρδος

1. Βάλε τον εαυτό σου στη μισθοδοσία

Στο επιχειρηματικό σχέδιο και στον μηνιαίο προϋπολογισμό, πρόσθεσε μια γραμμή «μισθός ιδιοκτήτη». Το ποσό είναι όσο θα πλήρωνες σε κάποιον άλλον για να κάνει τη δουλειά που κάνεις, με το συνολικό κόστος εργοδότη. Ακόμα κι αν στην αρχή δεν τον παίρνεις, το κέρδος μετριέται μετά από αυτή τη γραμμή. Αν πριν από αυτήν η επιχείρηση βγαίνει θετική και μετά από αυτήν αρνητική, δεν έχεις κερδοφόρα επιχείρηση. Έχεις μια δουλειά που αμείβεται κάτω από την αγορά.

2. Μέτρησε τις ώρες, τις δικές σου και της οικογένειας

Για δύο κανονικές εβδομάδες, γράψε κάθε ώρα που δίνεις εσύ και κάθε ώρα που δίνει κάποιος χωρίς αμοιβή. Μαζί με τις βραδινές ώρες στο λογιστικό και τις Κυριακές στις παραγγελίες. Διαίρεσε ό,τι σου μένει τον μήνα με τις ώρες. Το αποτέλεσμα είναι η πραγματική ωριαία αμοιβή σου, και αξίζει να το συγκρίνεις με τον κατώτατο μισθό και με τον μισθό που σου προσφέρει η αγορά.

3. Κράτα ταμείο αντικατάστασης εξοπλισμού

Για κάθε σημαντικό μηχάνημα, γράψε πόσο κόστισε και πόσα χρόνια θα αντέξει. Διαίρεσε, και κάθε μήνα μετέφερε το ποσό σε ξεχωριστό λογαριασμό. Στο παράδειγμα, περίπου 420 € τον μήνα. Η απόσβεση στα βιβλία είναι λογιστική εγγραφή. Το ταμείο αντικατάστασης είναι τα χρήματα που θα υπάρχουν τη μέρα που θα χρειαστούν.

4. Υπολόγισε εισφορές και φόρο του ιδιοκτήτη πριν ανοίξεις

Ζήτα από τον λογιστή ένα απλό σενάριο: με αυτό το εκτιμώμενο αποτέλεσμα, πόσες θα είναι οι εισφορές, πόσος ο φόρος και η προκαταβολή, και αν σε αφορά κάποιος κανόνας ελάχιστου εισοδήματος. Αυτά τα ποσά βγαίνουν από το ίδιο κέρδος με το οποίο σκοπεύεις να ζήσεις. Αν δεν είναι στον πίνακα, ο πίνακας υπόσχεται χρήματα που δεν θα δεις.

5. Βρες το νεκρό σημείο με όλο το κόστος

Το νεκρό σημείο (break-even) είναι οι πωλήσεις στις οποίες τα έσοδα καλύπτουν όλα τα έξοδα. Υπολόγισέ το δύο φορές: μία μόνο με το ρητό κόστος και μία με τον μισθό σου, τη φθορά και τις εισφορές μέσα. Στο παράδειγμα, με μικτό περιθώριο 40%, το πρώτο νεκρό σημείο είναι περίπου 78.000 € πωλήσεις τον χρόνο. Για να πληρωθεί και ο ιδιοκτήτης κανονικά, χρειάζονται περίπου 148.000 €, δηλαδή 23% περισσότερες πωλήσεις από σήμερα. Η απόσταση ανάμεσα στους δύο αριθμούς δείχνει αν το πρόβλημα λύνεται με περισσότερη δουλειά ή αν χρειάζεται άλλη τιμή, άλλο κόστος ή άλλο μοντέλο.

6. Όρισε από πριν το όριό σου

Γράψε, πριν ανοίξεις, τι αποτέλεσμα θεωρείς αποδεκτό και μέχρι πότε. Για παράδειγμα: «Αν στον δωδέκατο μήνα δεν μου μένουν τουλάχιστον 1.200 € τον μήνα για 50 ώρες την εβδομάδα, αλλάζω τιμές ή μοντέλο. Αν στον δέκατο όγδοο δεν έχει αλλάξει, κλείνω ελεγχόμενα.» Είναι η ίδια λογική με το σημείο ελέγχου και την αντέξιμη απώλεια στο άρθρο Ο φόβος πριν ανοίξεις επιχείρηση. Η απόφαση να κλείσεις, όταν παίρνεται από πριν και με κριτήρια, είναι διαχείριση. Όταν παίρνεται από εξάντληση, είναι ήττα.

Το κέρδος που λες και το κέρδος που ζεις

Κάθε επιχειρηματίας λέει κάτι για την επιχείρησή του: στην τράπεζα, στην οικογένεια, στον εαυτό του. «Είμαστε κερδοφόροι» είναι μια δήλωση. Το ερώτημα είναι αν αυτή η δήλωση περιγράφει αυτό που πράγματι συμβαίνει στη ζωή του ανθρώπου που κρατά την επιχείρηση, ή αν περιγράφει ένα φύλλο υπολογισμού που άφησε απέξω το πιο ακριβό κόστος της.

Ο επιχειρηματίας που μετρά τον εαυτό του ως κόστος δεν είναι απαισιόδοξος. Ξέρει απλώς αν η επιχείρησή του παράγει αξία ή αν τη δανείζεται από τον ίδιο. Και όταν το ξέρει από την αρχή, έχει χρόνο να αλλάξει κάτι πριν φτάσει στο σημείο να κλείσει.

Μια πιο απλή εκδοχή, με ένα μικρό παράδειγμα από την πράξη: Η επιχείρησή μου έχει κέρδος, αλλά δεν μου μένει τίποτα: ο μισθός που ξεχνάς να μετρήσεις.

Διάβασε επίσης

Πηγές

  • Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, Δ 1, 1120a1–3 (ο άσωτος και η φθορά της περιουσίας). Το αρχαίο κείμενο και νεοελληνική μετάφραση Δ. Λυπουρλή: Πύλη για την ελληνική γλώσσα. Η απόδοση στο άρθρο είναι δική μας.
  • Gimeno, J., Folta, T. B., Cooper, A. C., & Woo, C. Y. (1997). Survival of the Fittest? Entrepreneurial Human Capital and the Persistence of Underperforming Firms. Administrative Science Quarterly, 42(4), 750–783 (το προσωπικό όριο απόδοσης και γιατί κλείνουν επιχειρήσεις χωρίς ζημιές).
  • Hamilton, B. H. (2000). Does Entrepreneurship Pay? An Empirical Analysis of the Returns to Self-Employment. Journal of Political Economy, 108(3), 604–631 (οι αποδόσεις της αυτοαπασχόλησης σε σύγκριση με τη μισθωτή εργασία).
  • Mankiw, N. G. Principles of Economics, κεφάλαιο για το κόστος παραγωγής (ρητό και τεκμαρτό κόστος, λογιστικό και οικονομικό κέρδος).

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Κύλιση στην κορυφή