«Ο λογιστής λέει ότι φέτος βγάλαμε 24.000 €.»
«Παίρνω κάθε μήνα μόνο όσα μου αναλογούν.»
«Τότε γιατί ο λογαριασμός αδειάζει;»
Πού πάει το κέρδος μιας επιχείρησης που είναι πράγματι κερδοφόρα; Συχνά έχει ήδη ξοδευτεί, πριν καν φτάσει στον λογαριασμό. Η κατάσταση αποτελεσμάτων δείχνει τι κέρδισε η επιχείρηση. Δεν δείχνει τι έχει ήδη υποσχεθεί να πληρώσει: τις δόσεις του δανείου, τον εξοπλισμό που αγοράστηκε τοις μετρητοίς, τον φόρο της χρονιάς. Όταν ο ιδιοκτήτης παίρνει για τον εαυτό του ολόκληρο το κέρδος, παίρνει χρήματα που δεν υπάρχουν πια.
Το άρθρο Γιατί οι νέες επιχειρήσεις κλείνουν από έλλειψη ρευστότητας και όχι από ζημιές εξηγεί τι γίνεται όταν τα χρήματα έρχονται αργά. Το άρθρο Γιατί μια κερδοφόρα επιχείρηση κλείνει τον πρώτο χρόνο εξηγεί γιατί το κέρδος είναι συχνά μικρότερο από όσο φαίνεται. Εδώ το κέρδος είναι πραγματικό και έρχεται στην ώρα του. Το πρόβλημα είναι ότι μοιράζεται δύο και τρεις φορές.
Τρία πράγματα που δεν φαίνονται στα αποτελέσματα
- Το κεφάλαιο του δανείου. Στα έξοδα της χρονιάς μπαίνουν μόνο οι τόκοι. Το κεφάλαιο που επιστρέφεις κάθε μήνα στην τράπεζα δεν είναι έξοδο, άρα δεν μειώνει το κέρδος. Μειώνει όμως τον λογαριασμό, κάθε μήνα, χωρίς εξαίρεση.
- Ο εξοπλισμός που αγοράζεται. Ένας δεύτερος φούρνος των 6.000 € πληρώνεται σήμερα, αλλά στα αποτελέσματα μπαίνει σιγά σιγά, ως απόσβεση, για πολλά χρόνια. Τη χρονιά της αγοράς το κέρδος σχεδόν δεν τον βλέπει. Ο λογαριασμός τον βλέπει ολόκληρο.
- Οι αναλήψεις του ιδιοκτήτη. Σε μια ατομική επιχείρηση, ό,τι παίρνει ο ιδιοκτήτης για να ζήσει δεν είναι έξοδο. Βγαίνει από το κέρδος. Αν παίρνει όσο γράφει το κέρδος, δεν μένει τίποτα για τα δύο προηγούμενα, ούτε για τον φόρο.
Υπάρχει και μια κίνηση προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η απόσβεση του εξοπλισμού που αγοράστηκε παλιότερα μειώνει το κέρδος χωρίς να βγαίνουν χρήματα εκείνη τη χρονιά. Γι’ αυτό τα χρήματα που παράγει η λειτουργία είναι λίγο περισσότερα από το κέρδος. Σπάνια όμως αρκετά για να καλύψουν τα τρία παραπάνω.
Ένα παράδειγμα με αριθμούς
Ας πάρουμε έναν φούρνο γειτονιάς, ατομική επιχείρηση. Για τον εξοπλισμό πήρε δάνειο 60.000 € για πέντε χρόνια. Στον πρώτο χρόνο η επιχείρηση πάει καλά και αγοράζει τοις μετρητοίς και δεύτερο φούρνο. Ο ιδιοκτήτης παίρνει 2.000 € τον μήνα, όσο ακριβώς είναι κατά μέσο όρο το κέρδος. Τα ποσά είναι ενδεικτικά και στρογγυλεμένα.
| Πρώτος χρόνος | Ευρώ |
|---|---|
| Κέρδος πριν από φόρους (μετά από τόκους 3.000 € και αποσβέσεις 8.000 €) | 24.000 |
| Προσθέτουμε τις αποσβέσεις (δεν είναι πληρωμή φέτος) | +8.000 |
| Χρήματα από τη λειτουργία | 32.000 |
| Κεφάλαιο δανείου που επιστράφηκε | −12.000 |
| Δεύτερος φούρνος, τοις μετρητοίς | −6.000 |
| Φόρος εισοδήματος και προκαταβολή (ενδεικτικά) | −6.000 |
| Τι μένει διαθέσιμο για τον ιδιοκτήτη | 8.000 |
| Αναλήψεις ιδιοκτήτη (2.000 € × 12) | −24.000 |
| Μεταβολή του ταμείου στη χρονιά | −16.000 |
Η επιχείρηση έβγαλε 24.000 € κέρδος και ο ιδιοκτήτης πήρε 24.000 €. Φαίνεται δίκαιο. Στο τέλος όμως της χρονιάς ο λογαριασμός έχει 16.000 € λιγότερα. Ο ιδιοκτήτης δεν πήρε το κέρδος. Πήρε το κέρδος συν τα χρήματα που είχαν ήδη δεσμευτεί για την τράπεζα, τον νέο φούρνο και την εφορία. Αν η επιχείρηση ξεκίνησε με αποθεματικό 15.000 €, τον δωδέκατο μήνα δεν έχει πια. Η επόμενη δόση πληρώνεται με υπερανάληψη ή με καθυστέρηση, και από εκεί ξεκινά η διαδρομή προς το κλείσιμο μιας επιχείρησης που ποτέ δεν είχε ζημιά.
Κέρδος, ελεύθερη ταμειακή ροή και κάλυψη δανείου
Η χρηματοοικονομική διοίκηση έχει έναν όρο γι’ αυτό που μένει πραγματικά: ελεύθερη ταμειακή ροή. Είναι τα χρήματα που παράγει η λειτουργία, αφού αφαιρεθούν οι επενδύσεις σε εξοπλισμό. Για μια μικρή επιχείρηση με δάνειο, η πρακτική εκδοχή είναι απλή: χρήματα από τη λειτουργία, μείον επενδύσεις, μείον δόσεις κεφαλαίου, μείον φόρος. Ό,τι μένει είναι το ανώτατο ποσό που μπορεί να πάρει ο ιδιοκτήτης χωρίς να φθείρει την επιχείρηση.
Οι τράπεζες κοιτάζουν κάτι παρόμοιο με τον δείκτη κάλυψης εξυπηρέτησης χρέους (debt service coverage ratio): πόσες φορές τα διαθέσιμα χρήματα της λειτουργίας καλύπτουν τις δόσεις, τόκους και κεφάλαιο μαζί. Ένας δείκτης κοντά στο 1 σημαίνει ότι κάθε ευρώ που μπαίνει έχει ήδη προορισμό. Ο ιδιοκτήτης που το ξέρει, ξέρει και πόσα μπορεί να πάρει για τον εαυτό του.
Μια ιδέα από τον Αριστοτέλη: ανάλογα με την ουσία
Στα Ηθικά Νικομάχεια (Δ 1, 1120b) ο Αριστοτέλης, μιλώντας για τη γενναιοδωρία, γράφει: «κατὰ τὴν οὐσίαν δ᾽ ἡ ἐλευθεριότης λέγεται». Η γενναιοδωρία κρίνεται σε σχέση με την περιουσία. Δεν μετριέται από το πόσα δίνει κανείς, αλλά από το αν δίνει ανάλογα με όσα πραγματικά έχει.
Το ίδιο κριτήριο ισχύει για όσα βγαίνουν από μια επιχείρηση, προς τον ιδιοκτήτη, προς νέες αγορές εξοπλισμού, προς την επέκταση. Το σωστό μέτρο δεν είναι το κέρδος που γράφουν τα αποτελέσματα. Είναι η «ουσία» που μένει αφού τιμηθούν οι υποχρεώσεις που έχουν ήδη αναληφθεί. Ο ιδιοκτήτης που παίρνει ανάλογα με αυτήν δεν είναι τσιγκούνης με τον εαυτό του. Απλώς δεν δίνει από χρήματα που έχει ήδη τάξει σε άλλους.
6 βήματα για να ξέρεις πόσο κέρδος είναι πραγματικά διαθέσιμο
1. Φτιάξε τη «γέφυρα» από το κέρδος στο ταμείο
Ζήτα από τον λογιστή, κάθε τρίμηνο, έναν απλό πίνακα σαν τον παραπάνω: κέρδος, συν αποσβέσεις, μείον δόσεις κεφαλαίου, μείον αγορές εξοπλισμού, μείον φόρος, μείον αναλήψεις. Η τελευταία γραμμή πρέπει να συμφωνεί με τη μεταβολή του λογαριασμού. Αν δεν συμφωνεί, κάτι λείπει από την εικόνα σου.
2. Όρισε σταθερή αμοιβή για τον εαυτό σου, όχι «ό,τι περισσεύει»
Οι αναλήψεις που ακολουθούν το κέρδος του μήνα είναι οι πιο επικίνδυνες, γιατί οι καλοί μήνες ξοδεύονται και οι κακοί δεν αναπληρώνονται. Όρισε ένα σταθερό μηνιαίο ποσό, χαμηλότερο από το διαθέσιμο του βήματος 1, και μια έκτακτη ανάληψη μόνο μετά το κλείσιμο της χρονιάς, αν το επιτρέπει η γέφυρα.
3. Χρηματοδότησε τον εξοπλισμό με τη διάρκεια της ζωής του
Ένα μηχάνημα που θα δουλέψει δέκα χρόνια δεν πρέπει να πληρωθεί από το ταμείο ενός έτους. Εξέτασε χρηματοδοτική μίσθωση (leasing) ή δάνειο με διάρκεια κοντά στη ζωή του εξοπλισμού. Το κόστος του χρήματος είναι συχνά μικρότερο από το κόστος ενός άδειου λογαριασμού τη λάθος στιγμή.
4. Υπολόγισε την κάλυψη του δανείου πριν δανειστείς ξανά
Πρόσθεσε τις ετήσιες δόσεις όλων των δανείων και μισθώσεων, τόκους και κεφάλαιο. Σύγκρινέ τες με τα χρήματα από τη λειτουργία, αφού αφαιρέσεις μια λογική αμοιβή για τον εαυτό σου. Αν η σχέση είναι κοντά στο 1, ένα νέο δάνειο, όσο ελκυστικό κι αν είναι, θα το πληρώσει το νοικοκυριό σου.
5. Βάζε στην άκρη τον φόρο με κάθε μήνα κέρδους
Ο φόρος εισοδήματος και η προκαταβολή έρχονται μία φορά τον χρόνο, ως ένα μεγάλο ποσό. Ένα ποσοστό του μηνιαίου κέρδους, που το ορίζεις με τον λογιστή, μεταφέρεται κάθε μήνα σε χωριστό λογαριασμό. Δεν είναι δικά σου χρήματα, όπως εξηγούμε και για τον ΦΠΑ στο άρθρο για τη ρευστότητα.
6. Δοκίμασε κάθε μεγάλη απόφαση στη γέφυρα πριν την πάρεις
Νέο αυτοκίνητο, δεύτερο κατάστημα, ανακαίνιση: πριν από κάθε απόφαση πάνω από ένα όριο, για παράδειγμα δύο μηνιαίες αναλήψεις, πέρασέ τη στον πίνακα του βήματος 1 για τους επόμενους 12 μήνες. Αν το ταμείο πέφτει κάτω από το ελάχιστο όριο που έχεις ορίσει, η απόφαση περιμένει ή αλλάζει τρόπο χρηματοδότησης. Για το πώς στήνεις μια δύσκολη απόφαση με κριτήρια, δες και το Δεν μπορώ να πάρω αποφάσεις.
Τι έχεις ήδη υποσχεθεί
Κάθε δάνειο είναι μια υπόσχεση με ημερομηνίες. Κάθε αγορά εξοπλισμού είναι μια υπόσχεση ότι η επιχείρηση θα δουλέψει αρκετά χρόνια για να την αποσβέσει. Κάθε φορολογική χρονιά είναι μια υποχρέωση που έχει ήδη γεννηθεί. Ο επιχειρηματίας που ξέρει τι έχει υποσχεθεί, ξέρει και πόσο από το κέρδος του είναι ελεύθερο.
Η εμπιστοσύνη της τράπεζας, του προμηθευτή και της οικογένειας χτίζεται από το ίδιο απλό πράγμα: όσα λέει ότι θα πληρώσει, τα πληρώνει. Και αυτό γίνεται μόνο όταν όσα παίρνει για τον εαυτό του τα παίρνει από ό,τι πραγματικά περισσεύει.
Μια πιο απλή εκδοχή, με ένα μικρό παράδειγμα από την πράξη: Βγάζω κέρδος, αλλά γιατί πάντα χρωστάω; Τα έξοδα που δεν φαίνονται.
Διάβασε επίσης
- Γιατί μια κερδοφόρα επιχείρηση κλείνει τον πρώτο χρόνο: το κόστος που δεν μετράμε
- Ο ένας μεγάλος πελάτης: όταν μια κερδοφόρα επιχείρηση εξαρτάται από ένα συμβόλαιο
- Γιατί οι νέες επιχειρήσεις κλείνουν από έλλειψη ρευστότητας και όχι από ζημιές
Πηγές
- Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, Δ 1, 1120b (η γενναιοδωρία κρίνεται σε σχέση με την περιουσία). Κείμενο και νεοελληνική μετάφραση Δ. Λυπουρλή: Πύλη για την ελληνική γλώσσα. Η απόδοση στο άρθρο είναι δική μας.
- Brealey, R. A., Myers, S. C., & Allen, F. Principles of Corporate Finance, McGraw-Hill (η διαφορά ανάμεσα σε λογιστικό κέρδος και ταμειακή ροή, ελεύθερη ταμειακή ροή).
- Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς, ΔΛΠ 16 «Ενσώματα πάγια» (η αγορά εξοπλισμού καταχωρείται ως πάγιο και επιβαρύνει τα αποτελέσματα μέσω αποσβέσεων). Τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (ν. 4308/2014) ακολουθούν την ίδια λογική για τις μικρές οντότητες.