«Κλείσαμε συμβόλαιο με τον μεγαλύτερο όμιλο της περιοχής.»
«Δεν προλαβαίνουμε να ψάξουμε άλλους πελάτες, έχουμε πολλή δουλειά.»
«Μας ζήτησαν έκπτωση. Τι να κάνουμε, δεν μπορούμε να τους χάσουμε.»
Οι τρεις φράσεις είναι συνήθως τα τρία στάδια της ίδιας ιστορίας. Η εξάρτηση από έναν πελάτη ξεκινά ως επιτυχία: ένα μεγάλο συμβόλαιο γεμίζει το πρόγραμμα, φέρνει κέρδος από τους πρώτους μήνες και δίνει στη νέα επιχείρηση κύρος. Γιατί τότε μια τέτοια κερδοφόρα επιχείρηση κλείνει; Επειδή το κέρδος της δεν το ελέγχει η ίδια. Το ελέγχει κάποιος άλλος, που μπορεί να ζητήσει χαμηλότερη τιμή, να αλλάξει προμηθευτή ή να κλείσει το τμήμα που την προσέλαβε.
Τα προηγούμενα άρθρα της σειράς μίλησαν για χρήματα που έρχονται αργά (ρευστότητα), για κέρδος που είναι μικρότερο από όσο φαίνεται (το κόστος που δεν μετράμε) και για κέρδος που έχει ήδη ταχθεί αλλού (πού πάει το κέρδος). Εδώ το κέρδος είναι πραγματικό, ελεύθερο και έρχεται στην ώρα του. Αλλά κρέμεται από μία υπογραφή.
Πώς ένας πελάτης γίνεται ο πραγματικός διευθυντής
Ο Michael Porter, στο πλαίσιο των πέντε δυνάμεων του ανταγωνισμού, περιγράφει τη διαπραγματευτική δύναμη των αγοραστών. Ένας αγοραστής είναι ισχυρός όταν αγοράζει μεγάλο μέρος της παραγωγής του προμηθευτή, όταν μπορεί εύκολα να αλλάξει προμηθευτή και όταν ο προμηθευτής δεν έχει εναλλακτική. Μια νέα επιχείρηση με έναν μεγάλο πελάτη συχνά πληροί και τα τρία.
Η εξάρτηση δεν φαίνεται στα αποτελέσματα. Φαίνεται σε τρία σημεία:
- Στην τιμή. Κάθε ανανέωση γίνεται διαπραγμάτευση με έναν συνομιλητή που ξέρει ότι δεν έχεις αντικαταστάτη. Η έκπτωση που δίνεις πηγαίνει ολόκληρη στο κέρδος σου, γιατί το κόστος σου μένει ίδιο.
- Στο κόστος. Για να εξυπηρετήσεις τον μεγάλο πελάτη προσλαμβάνεις, νοικιάζεις, αγοράζεις. Αυτά τα σταθερά έξοδα μένουν και αν φύγει εκείνος.
- Στις προτεραιότητες. Οι ώρες πηγαίνουν στον πελάτη που φωνάζει πιο δυνατά. Η αναζήτηση νέων πελατών αναβάλλεται, γιατί «τώρα δεν προλαβαίνουμε».
Ένα παράδειγμα με αριθμούς
Ας πάρουμε μια νέα εταιρεία καθαρισμού επαγγελματικών χώρων. Στον πρώτο χρόνο κλείνει συμβόλαιο με έναν ξενοδοχειακό όμιλο, που φέρνει το 70% των εσόδων. Τα ποσά είναι ενδεικτικά και στρογγυλεμένα.
| Ανά έτος, σε ευρώ | Σήμερα | Έκπτωση 8% στον όμιλο | Ο όμιλος φεύγει |
|---|---|---|---|
| Έσοδα από τον όμιλο | 140.000 | 128.800 | 0 |
| Έσοδα από άλλους πελάτες | 60.000 | 60.000 | 60.000 |
| Μεταβλητό κόστος (70% των εσόδων πριν από την έκπτωση) | −140.000 | −140.000 | −42.000 |
| Σταθερά έξοδα (μόνιμο προσωπικό, οχήματα, γραφείο) | −45.000 | −45.000 | −45.000 |
| Κέρδος | 15.000 | 3.800 | −27.000 |
Μια έκπτωση 8% στον μεγάλο πελάτη, που ακούγεται μικρή, μειώνει το κέρδος κατά 75%. Η απώλεια του πελάτη μετατρέπει ένα κέρδος 15.000 € σε ζημιά 27.000 € τον χρόνο, γιατί τα σταθερά έξοδα στήθηκαν γι’ αυτόν. Η επιχείρηση ήταν κερδοφόρα. Δεν ήταν όμως ανεξάρτητη, και αυτή η διαφορά φαίνεται μόνο τη μέρα που είναι αργά.
Για δικαιοσύνη, η εικόνα δεν είναι μόνο αρνητική. Ο Πάνος Πατατούκας, σε μελέτη του 2012 στο The Accounting Review, βρήκε ότι σε εισηγμένες εταιρείες των ΗΠΑ η συγκέντρωση σε λίγους μεγάλους πελάτες συνδεόταν με καλύτερη αποδοτικότητα, μέσα από πιο προβλέψιμη ζήτηση και χαμηλότερα έξοδα πωλήσεων. Ο μεγάλος πελάτης δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι μια μικρή επιχείρηση χωρίς σχέδιο για τη μέρα που θα αλλάξει γνώμη.
Μια ιδέα από τον Επίκτητο: τι είναι στο χέρι μας
Το Εγχειρίδιο του Επίκτητου ανοίγει με μια διάκριση: «Τῶν ὄντων τὰ μέν ἐστιν ἐφ᾽ ἡμῖν, τὰ δὲ οὐκ ἐφ᾽ ἡμῖν». Από όσα υπάρχουν, άλλα είναι στο χέρι μας και άλλα όχι. Για τον Επίκτητο, η σύγχυση ανάμεσα στα δύο είναι η ρίζα της ταραχής.
Στη στρατηγική μιας μικρής επιχείρησης η διάκριση γίνεται πρακτική. Η απόφαση του ομίλου να ανανεώσει ή όχι δεν είναι στο χέρι σου. Στο χέρι σου είναι το μερίδιο των εσόδων που του επιτρέπεις να έχει, οι όροι του συμβολαίου, η ευελιξία του κόστους σου και ο χρόνος που δίνεις κάθε εβδομάδα σε νέους πελάτες. Η διαχείριση του κινδύνου εδώ σημαίνει να μεταφέρεις όσο περισσότερα μπορείς από τη δεύτερη στήλη στην πρώτη.
6 βήματα για να μην κρέμεται η επιχείρηση από μία υπογραφή
1. Μέτρα τη συγκέντρωση κάθε μήνα
Δύο αριθμοί αρκούν: το ποσοστό των εσόδων από τον μεγαλύτερο πελάτη και από τους τρεις μεγαλύτερους. Βάλε τους στην πρώτη σελίδα της μηνιαίας αναφοράς, δίπλα στις πωλήσεις. Ό,τι μετριέται κάθε μήνα, συζητιέται κάθε μήνα.
2. Όρισε ανώτατο όριο ανά πελάτη
Δεν υπάρχει επιστημονικά σωστό ποσοστό. Πολλοί σύμβουλοι χρησιμοποιούν ως εμπειρικό κανόνα ένα όριο γύρω στο 20 με 30% ανά πελάτη. Το πιο χρήσιμο κριτήριο είναι το δικό σου: πόσο μεγάλο μπορεί να είναι το μερίδιο ενός πελάτη ώστε, αν φύγει, η επιχείρηση να καλύπτει τα σταθερά της έξοδα για τουλάχιστον έξι μήνες; Αυτό είναι το όριό σου. Στη νέα επιχείρηση θα το ξεπεράσεις στην αρχή. Αρκεί να έχεις ημερομηνία για να επιστρέψεις κάτω από αυτό.
3. Γράψε στο συμβόλαιο ό,τι σε προστατεύει
Ελάχιστη διάρκεια, προθεσμία προειδοποίησης για καταγγελία, που να σου δίνει χρόνο να προσαρμόσεις το κόστος, ρήτρα αναπροσαρμογής της τιμής με βάση το κόστος εργασίας ή τον πληθωρισμό. Η διαπραγμάτευση αυτών γίνεται στην αρχή, όταν ο πελάτης σε επιλέγει, όχι στην ανανέωση, όταν σε έχει ήδη.
4. Στήσε το κόστος του μεγάλου πελάτη ώστε να μπορεί να μικρύνει
Όσο μπορείς, η δουλειά για τον μεγάλο πελάτη να γίνεται με κόστος που ακολουθεί το συμβόλαιο: συμβάσεις ορισμένου χρόνου που ταιριάζουν με τη διάρκειά του, υπεργολάβοι για τις αιχμές, μισθώσεις οχημάτων αντί για αγορές. Το κόστος είναι λίγο υψηλότερο. Η ζημιά της τελευταίας στήλης του πίνακα γίνεται πολύ μικρότερη.
5. Δώσε σταθερό χρόνο στην ανάπτυξη πελατών, ακόμα και όταν δεν προλαβαίνεις
Ένα πρωινό την εβδομάδα, ή ένα σταθερό ποσοστό του προϋπολογισμού, για νέους πελάτες. Ειδικά όταν ο μεγάλος πελάτης γεμίζει το πρόγραμμα. Η αναζήτηση που ξεκινά τη μέρα της καταγγελίας ξεκινά με έξι μήνες καθυστέρηση.
6. Γράψε από τώρα το σχέδιο της επόμενης μέρας
Σε μία σελίδα: αν ο μεγάλος πελάτης φύγει σε 60 ημέρες, ποια έξοδα κόβονται και πότε, ποιους υπάρχοντες πελάτες μπορείς να επεκτείνεις, πόσους μήνες αντέχει το ταμείο. Είναι η ίδια λογική με το σημείο ελέγχου στο άρθρο Ο φόβος πριν ανοίξεις επιχείρηση: το χειρότερο σενάριο, όταν έχει αριθμό και σχέδιο, γίνεται διαχειρίσιμο ρίσκο.
Ποιος αποφασίζει για την επιχείρησή σου;
Μια επιχείρηση με έναν μεγάλο πελάτη συχνά λέει για τον εαυτό της ότι είναι ανεξάρτητη. Στην πράξη, οι τιμές της, οι προσλήψεις της και το πρόγραμμά της αποφασίζονται σε ένα γραφείο που δεν είναι δικό της. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που δηλώνει και σε αυτό που ζει δεν φαίνεται στα αποτελέσματα, μέχρι τη μέρα που φαίνεται μόνο αυτή.
Ο επιχειρηματίας που εξυπηρετεί άψογα τον μεγάλο πελάτη και ταυτόχρονα χτίζει τη θέση του για τη μέρα που θα φύγει, δεν είναι αχάριστος. Κρατά την επιχείρησή του δική του, και έτσι μπορεί να κρατήσει και τον λόγο του προς όλους τους άλλους που εξαρτώνται από αυτήν.
Μια πιο απλή εκδοχή, με ένα μικρό παράδειγμα από την πράξη: Όλη η δουλειά μου είναι ένας πελάτης: τι κάνω πριν να είναι αργά.
Διάβασε επίσης
- Γιατί μια κερδοφόρα επιχείρηση κλείνει τον πρώτο χρόνο: το κόστος που δεν μετράμε
- Πού πάει το κέρδος μιας επιχείρησης: δόσεις, εξοπλισμός και αναλήψεις
- Ο φόβος πριν ανοίξεις επιχείρηση: από το συναίσθημα στη διαχείριση κινδύνου
Πηγές
- Επίκτητος, Εγχειρίδιον, 1.1 (όσα είναι και όσα δεν είναι στο χέρι μας).
- Porter, M. E. (2008). The Five Competitive Forces That Shape Strategy. Harvard Business Review, Ιανουάριος 2008 (η διαπραγματευτική δύναμη των αγοραστών).
- Patatoukas, P. N. (2012). Customer-Base Concentration: Implications for Firm Performance and Capital Markets. The Accounting Review, 87(2), 363–392 (η συγκέντρωση πελατών και η αποδοτικότητα των προμηθευτών).