Ο φόβος πριν ανοίξεις επιχείρηση: από το συναίσθημα στη διαχείριση κινδύνου

«Κι αν χάσω τις οικονομίες μου;»
«Κι αν δεν αγοράσει κανείς;»
«Θα ξεκινήσω όταν είμαι έτοιμος.»

Τρεις φράσεις που ακούγονται σχεδόν από κάθε άνθρωπο που σκέφτεται να ανοίξει δική του επιχείρηση. Συνήθως αντιμετωπίζονται ως εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί. Από τη σκοπιά της διοίκησης επιχειρήσεων είναι κάτι πιο χρήσιμο: μια πρώτη, πρόχειρη ανάλυση κινδύνου. Ο φόβος δείχνει πού είναι εκτεθειμένο το σχέδιο. Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανιστεί, αλλά να μετατραπεί σε ερωτήματα που απαντώνται με στοιχεία.

Τρία διαφορετικά ρίσκα κάτω από μία λέξη

Όταν κάποιος λέει «φοβάμαι», στην πράξη περιγράφει συνήθως τρία διαφορετικά ρίσκα, που αντιμετωπίζονται με διαφορετικά εργαλεία:

  • Χρηματοοικονομικό ρίσκο: «Κι αν χάσω ό,τι έχω;» Αυτό μετριέται: αρχικό κεφάλαιο, σταθερά έξοδα, μήνες που αντέχουν τα ταμειακά διαθέσιμα χωρίς έσοδα.
  • Ρίσκο αγοράς: «Κι αν δεν το θέλει κανείς;» Αυτό δοκιμάζεται: με συζητήσεις με πελάτες, προπωλήσεις, λειτουργία σε μικρή κλίμακα.
  • Προσωπικό ρίσκο: «Κι αν αποτύχω μπροστά σε όλους;» Αυτό δεν αφορά το επιχειρηματικό σχέδιο αλλά την ταυτότητα του επιχειρηματία. Δεν λύνεται με ένα υπολογιστικό φύλλο, πρέπει όμως να ξεχωρίσει από τα άλλα δύο για να μην τα θολώνει.

Όσο τα τρία μένουν μπλεγμένα, ολόκληρο το εγχείρημα μοιάζει επικίνδυνο. Όταν διαχωριστούν, το καθένα αποκτά τη δική του γραμμή στον πίνακα κινδύνων και τον δικό του τρόπο αντιμετώπισης.

Υπάρχει και μια συστηματική στρέβλωση. Οι Daniel Kahneman και Amos Tversky έδειξαν, με τη θεωρία των προοπτικών (prospect theory), ότι οι άνθρωποι σταθμίζουν τις απώλειες βαρύτερα από ισόποσα κέρδη. Στη δική τους διατύπωση: «losses loom larger than gains». Πριν από το άνοιγμα μιας επιχείρησης αυτό σημαίνει ότι το κόστος μιας αποτυχίας τείνει να υπερεκτιμάται σε σχέση με την αξία που μπορεί να δημιουργηθεί. Δεν πρόκειται για προσωπική αδυναμία, αλλά για γνωστή ιδιότητα της κρίσης υπό αβεβαιότητα. Γι’ αυτό χρειάζεται διόρθωση με αριθμούς.

Τι έλεγε ο Αριστοτέλης για τον φόβο

Στη Ρητορική (Β 5, 1383a) ο Αριστοτέλης σημειώνει: «ὁ γὰρ φόβος βουλευτικοὺς ποιεῖ», ο φόβος μάς κάνει να βουλευόμαστε. Και προσθέτει ότι κανείς δεν βουλεύεται για όσα θεωρεί από πριν χαμένα. Ο φόβος, δηλαδή, προϋποθέτει ότι υπάρχει ακόμη κάτι να κριθεί.

Για όποιον σχεδιάζει μια επιχείρηση, η παρατήρηση έχει πρακτική συνέπεια. Ο φόβος δεν είναι σήμα διακοπής, είναι αφετηρία σχεδιασμού. Το ερώτημα δεν είναι «πώς θα σταματήσω να φοβάμαι», αλλά «ποια απόφαση μού ζητά αυτός ο φόβος να πάρω».

6 βήματα για να μετατρέψεις τον φόβο σε σχέδιο διαχείρισης κινδύνου

1. Διατύπωσε τον φόβο σε μία πρόταση

Το «φοβάμαι» δεν διαχειρίζεται. Η πρόταση «φοβάμαι ότι σε δώδεκα μήνες θα έχω αναλώσει το κεφάλαιο χωρίς να έχω φτάσει στο νεκρό σημείο» διαχειρίζεται, γιατί έχει χρονικό ορίζοντα, μέγεθος και κριτήριο. Είναι η ίδια λογική με κάθε μητρώο κινδύνων (risk register): ένας κίνδυνος που δεν έχει διατυπωθεί δεν μπορεί να αξιολογηθεί. Η καθαρή διατύπωση είναι και το πρώτο βήμα σε κάθε δύσκολη απόφαση, όπως εξετάζεται στο άρθρο Δεν μπορώ να πάρω αποφάσεις.

2. Ξεχώρισε το ιστορικό από τα δεδομένα

Μιλά το χθες ή το αύριο; «Ο πατέρας μου έκλεισε το μαγαζί του» είναι προσωπικό ιστορικό. Μπορεί να διδάσκει κάτι, αλλά δεν περιγράφει απαραίτητα τη δική σου αγορά. «Φέτος άνοιξαν τρεις ίδιες επιχειρήσεις στην περιοχή» είναι δεδομένο αγοράς και ανήκει στην ανάλυση του ανταγωνισμού. Το πρώτο το αναγνωρίζεις και το βάζεις στην άκρη. Το δεύτερο το αξιοποιείς. Η διάκριση ανάμεσα σε φόβο και πληροφορία αναλύεται και στο άρθρο Φόβος ή διαίσθηση;.

3. Βάλε αριθμό στο χειρότερο σενάριο

Υπολόγισε το συνολικό ποσό που θα χανόταν αν η επιχείρηση έκλεινε μέσα στον πρώτο χρόνο: αρχική επένδυση, σταθερά έξοδα, δεσμεύσεις από μισθώσεις, προσωπικές εγγυήσεις. Μετά όρισε, πριν ξεκινήσεις, το ποσό που μπορείς να χάσεις χωρίς να διακινδυνεύσεις το σπίτι ή το βασικό εισόδημα της οικογένειας.

Η Saras Sarasvathy, μελετώντας πώς αποφασίζουν έμπειροι επιχειρηματίες, περιέγραψε αυτή τη λογική ως αρχή της «ανεκτής απώλειας» (affordable loss). Η απόφαση δεν ξεκινά από το αναμενόμενο κέρδος, που πριν από το άνοιγμα είναι άγνωστο, αλλά από την απώλεια που μπορεί κανείς να αντέξει, που είναι γνωστή. Όταν το ρίσκο έχει ανώτατο όριο, παύει να είναι απειλή χωρίς σχήμα και γίνεται μια γραμμή στον προϋπολογισμό.

4. Δοκίμασε την αγορά πριν δεσμεύσεις κεφάλαιο

Το ρίσκο αγοράς μειώνεται με μικρές, φθηνές δοκιμές πριν από τις μεγάλες, ακριβές δεσμεύσεις. Συζητήσεις με δέκα πιθανούς πελάτες για το πρόβλημα που τους λύνεις, όχι για την ιδέα σου. Μια πρώτη πώληση ή προπαραγγελία πριν από τη μίσθωση χώρου. Λειτουργία σε μικρή κλίμακα ή παράλληλα με την τρέχουσα εργασία. Κάθε δοκιμή αγοράζει πληροφορία με χαμηλό κόστος.

Ένα άρτιο επιχειρηματικό σχέδιο χωρίς καμία επαφή με την αγορά είναι, στην ουσία, μια καλά τεκμηριωμένη υπόθεση. Η τάση να βελτιώνεται το σχέδιο αντί να δοκιμάζεται εξετάζεται στο άρθρο για την αναβλητικότητα.

5. Όρισε μια υπόσχεση προς τον πελάτη που τηρείται από την πρώτη μέρα

Η πρόταση αξίας μιας νέας επιχείρησης κρίνεται λιγότερο από το πόσο φιλόδοξη ακούγεται και περισσότερο από το αν τηρείται. Το ερώτημα είναι: «Τι υπόσχομαι στον πελάτη που μπορώ να εκπληρώσω από την πρώτη μέρα, με τους πόρους που έχω;»

Ένα μικρό ηλεκτρονικό κατάστημα που υπόσχεται αποστολή μέσα σε 24 ώρες και το πετυχαίνει σχεδόν πάντα χτίζει φήμη. Ένα άλλο που υπόσχεται «την καλύτερη εξυπηρέτηση της αγοράς» και καθυστερεί, τη χάνει από τις πρώτες παραγγελίες. Μια μικρή υπόσχεση που τηρείται χτίζει εμπιστοσύνη πιο γρήγορα από μια μεγάλη που μένει στη διαφήμιση. Για μια επιχείρηση χωρίς ιστορικό, η εμπιστοσύνη είναι το πρώτο κεφάλαιο, και κάθε υπόσχεση που δεν τηρείται είναι μια ανάληψη από αυτό.

Υπάρχει και ένα όφελος για τον ίδιο τον επιχειρηματία: μια υπόσχεση στα μέτρα των πόρων του είναι ένα ρίσκο που ελέγχει.

6. Βάλε σημείο ελέγχου με κριτήρια

Όρισε από πριν πότε και με ποια κριτήρια θα αξιολογήσεις την πορεία: «Στους έξι μήνες εξετάζω έσοδα, περιθώριο κέρδους και ταμειακά διαθέσιμα. Αν είμαι πάνω από τον στόχο, συνεχίζω. Αν είμαι κοντά, προσαρμόζω. Αν είμαι κάτω από το όριο που έθεσα, αλλάζω κατεύθυνση ή σταματώ.»

Ο προκαθορισμένος απολογισμός έχει δύο πλεονεκτήματα. Περιορίζει τη ζημιά, γιατί το κριτήριο εξόδου έχει οριστεί ψύχραιμα, πριν από την πίεση της στιγμής. Και σταματά τον καθημερινό εσωτερικό διάλογο, γιατί ο φόβος έχει πια συγκεκριμένη ημερομηνία στο ημερολόγιο.

Ο φόβος ως πρώτη ανάλυση κινδύνου

Ο φόβος πριν από μια νέα επιχείρηση λειτουργεί όπως η πρόγνωση του καιρού για τον καπετάνιο: δείχνει πού χρειάζεται προσοχή, χωρίς να παίρνει τη θέση του στο τιμόνι. Όταν μετατραπεί σε διατυπωμένους κινδύνους, όριο απώλειας, δοκιμές αγοράς και σημεία ελέγχου, γίνεται εργαλείο διοίκησης.

Η απόφαση παραμένει του επιχειρηματία και συνδυάζει ανάλυση και κρίση, όπως σημειώνεται στο άρθρο Λογική ή συναίσθημα;. Η ποιότητά της θα φανεί αργότερα, σε κάτι απλό: αν όσα είπε στον εαυτό του και στους πελάτες του πριν ανοίξει συμφωνούν με όσα έκανε μετά.

Μια πιο απλή εκδοχή, με ένα παράδειγμα από την πράξη: Φοβάμαι να ανοίξω δική μου επιχείρηση: 5 ερωτήσεις πριν αποφασίσεις.

Διάβασε επίσης

Πηγές

  • Αριστοτέλης, Ρητορική, Β 5, 1383a (ο φόβος μάς κάνει να βουλευόμαστε).
  • Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263–291 (η ασυμμετρία απώλειας και κέρδους).
  • Sarasvathy, S. D. (2001). Causation and Effectuation: Toward a Theoretical Shift from Economic Inevitability to Entrepreneurial Contingency. Academy of Management Review, 26(2), 243–263 (η αρχή της αντέξιμης απώλειας).

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Κύλιση στην κορυφή