Γιατί οι νέες επιχειρήσεις κλείνουν από έλλειψη ρευστότητας και όχι από ζημιές

«Τα νούμερα βγαίνουν, κάθε μήνα έχουμε κέρδος.»
«Δεν καταλαβαίνω πού πάνε τα λεφτά.»
«Μόλις πληρώσουν οι πελάτες, θα τακτοποιηθούμε.»

Οι τρεις φράσεις ακούγονται συχνά στον πρώτο χρόνο μιας νέας επιχείρησης, και συχνά από τον ίδιο άνθρωπο μέσα στον ίδιο μήνα. Δεν είναι αντιφατικές. Περιγράφουν το πιο συνηθισμένο πρόβλημα των νέων επιχειρήσεων: η επιχείρηση είναι κερδοφόρα στα βιβλία, αλλά δεν έχει μετρητά για να πληρώσει την επόμενη υποχρέωση. Γιατί οι νέες επιχειρήσεις κλείνουν από έλλειψη ρευστότητας και όχι από ζημιές; Επειδή το κέρδος καταγράφεται όταν γίνεται η πώληση, ενώ οι πληρωμές γίνονται όταν λήγουν. Ανάμεσα στις δύο στιγμές υπάρχει ένα κενό, και αυτό το κενό το χρηματοδοτεί ο επιχειρηματίας.

Κέρδος και ταμείο: δύο λογαριασμοί για την ίδια επιχείρηση

Η κατάσταση αποτελεσμάτων απαντά στο ερώτημα «δημιουργεί αυτή η δραστηριότητα αξία;». Η πρόβλεψη ταμειακών ροών απαντά σε ένα πιο πεζό, αλλά πιο επείγον ερώτημα: «θα υπάρχουν χρήματα στον λογαριασμό την ημέρα που θα χρειαστούν;». Μια επιχείρηση μπορεί να απαντά «ναι» στο πρώτο και «όχι» στο δεύτερο. Οι ζημιές σκοτώνουν μια επιχείρηση αργά. Η έλλειψη ρευστότητας τη σκοτώνει σε μία ημερομηνία: την ημέρα που δεν πληρώνεται το ενοίκιο, η μισθοδοσία ή ο ΦΠΑ.

Τρία πράγματα ανοίγουν το κενό ανάμεσα σε κέρδος και ταμείο στον πρώτο χρόνο:

  • Οι πελάτες πληρώνουν αργότερα. Στις πωλήσεις μεταξύ επιχειρήσεων η πίστωση των 30, 60 ή και περισσότερων ημερών είναι συνήθης πρακτική. Η πώληση έχει γίνει, το κέρδος έχει καταγραφεί, τα χρήματα όχι.
  • Οι προμηθευτές θέλουν πληρωμή νωρίτερα. Μια νέα επιχείρηση δεν έχει ιστορικό. Ο προμηθευτής δεν έχει λόγο να της δώσει πίστωση, άρα συχνά ζητά πληρωμή τοις μετρητοίς ή και προκαταβολή.
  • Το κράτος δεν περιμένει την είσπραξη. Ο ΦΠΑ ενός τιμολογίου κατά κανόνα αποδίδεται με βάση την έκδοσή του, όχι με βάση την πληρωμή του από τον πελάτη. Ο φόρος εισοδήματος υπολογίζεται στο λογιστικό κέρδος, όχι στα μετρητά που μπήκαν. Επιπλέον, μαζί με τον φόρο της χρονιάς ζητείται προκαταβολή φόρου για την επόμενη. Για όποιον αποκτά για πρώτη φορά εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα, η ΑΑΔΕ προβλέπει ότι η προκαταβολή περιορίζεται στο μισό. Είναι ελάφρυνση, όχι απαλλαγή.

Ένα παράδειγμα με αριθμούς

Ας πάρουμε μια μικρή επιχείρηση χονδρικής που προμηθεύει αναλώσιμα σε καφετέριες και εστιατόρια. Τα ποσά είναι ενδεικτικά και στρογγυλεμένα, ώστε να φαίνεται ο μηχανισμός.

  • Πωλήσεις: 20.000 € τον μήνα, χωρίς ΦΠΑ, από τον πρώτο μήνα.
  • Κόστος εμπορευμάτων: 14.000 € τον μήνα (μικτό περιθώριο 30%).
  • Σταθερά έξοδα (ενοίκιο, μισθός, μεταφορικά, λογιστής): 4.500 € τον μήνα.
  • Οι πελάτες πληρώνουν σε 60 ημέρες. Ο προμηθευτής θέλει μετρητά. Η επιχείρηση κρατά απόθεμα ενός μήνα. ΦΠΑ 24% σε αγορές και πωλήσεις.

Η κατάσταση αποτελεσμάτων δείχνει κέρδος 1.500 € τον μήνα (20.000 − 14.000 − 4.500) από τον πρώτο μήνα. Στο τέλος του πρώτου χρόνου, 18.000 € κέρδος πριν από φόρους. Το επιχειρηματικό σχέδιο είναι σωστό. Ο τραπεζικός λογαριασμός, όμως, λέει άλλη ιστορία:

ΜήναςΕισπράξειςΠληρωμέςΚαθαρή ταμειακή ροήΣωρευτικό ταμείο
0 (αρχικό απόθεμα)017.360−17.360−17.360
1021.860−21.860−39.220
2023.300−23.300−62.520
324.80023.300+1.500−61.020
1224.80023.300+1.500−47.520
Ποσά σε ευρώ. Πληρωμές: αγορές με ΦΠΑ (17.360 €), σταθερά έξοδα (4.500 €) και, από τον δεύτερο μήνα, απόδοση του καθαρού ΦΠΑ του προηγούμενου μήνα (1.440 €). Για απλότητα, τα σταθερά έξοδα λογίζονται χωρίς ΦΠΑ και ο φόρος εισοδήματος δεν περιλαμβάνεται.

Πριν μπει το πρώτο ευρώ από πελάτη, έχουν φύγει περισσότερα από 62.000 €. Από τον τρίτο μήνα η επιχείρηση παράγει πράγματι 1.500 € τον μήνα, όσο ακριβώς και το κέρδος της. Το αρχικό κενό όμως δεν κλείνει: με αυτόν τον ρυθμό χρειάζονται περίπου τρεισήμισι χρόνια για να επιστρέψουν τα χρήματα που δέσμευσαν οι πρώτοι δύο μήνες. Στο τέλος του πρώτου χρόνου τα βιβλία γράφουν κέρδος 18.000 € και το ταμείο έλλειμμα 47.520 €. Και τότε έρχεται ο φόρος εισοδήματος για κέρδος που δεν έχει γίνει ακόμη μετρητά.

Αν ο επιχειρηματίας είχε προβλέψει 15.000 € «για τα πρώτα έξοδα», η επιχείρηση σταματά τον πρώτο μήνα. Όχι επειδή η ιδέα ήταν κακή ή επειδή έχανε χρήματα, αλλά επειδή χρηματοδοτούσε τους πελάτες της χωρίς να το έχει υπολογίσει.

Γιατί η ανάπτυξη κάνει το πρόβλημα μεγαλύτερο

Το διαισθητικό συμπέρασμα είναι ότι περισσότερες πωλήσεις λύνουν το πρόβλημα. Στο παράδειγμά μας συμβαίνει το αντίθετο. Αν οι πωλήσεις διπλασιαστούν τον έκτο μήνα, διπλασιάζονται και οι αγορές που πληρώνονται αμέσως, ενώ οι εισπράξεις των νέων πωλήσεων έρχονται δύο μήνες αργότερα. Το κενό βαθαίνει ακριβώς τη στιγμή που όλα φαίνονται να πηγαίνουν καλά. Οι Neil Churchill και John Mullins περιέγραψαν στο Harvard Business Review αυτό το φαινόμενο: κάθε επιχείρηση έχει έναν ρυθμό ανάπτυξης που μπορεί να χρηματοδοτήσει από τις δικές της ροές, και όταν τον ξεπερνά, η ανάπτυξη καταναλώνει μετρητά αντί να τα παράγει.

Το μέγεθος που το μετρά είναι ο κύκλος μετατροπής μετρητών (cash conversion cycle): ημέρες αποθέματος + ημέρες είσπραξης από πελάτες − ημέρες πληρωμής προμηθευτών. Στο παράδειγμα: 30 + 60 − 0 = 90 ημέρες. Για 90 ημέρες κάθε ευρώ πώλησης είναι δεσμευμένο. Οι Richards και Laughlin πρότειναν τον δείκτη το 1980 ακριβώς επειδή οι κλασικοί δείκτες ρευστότητας, όπως η γενική ρευστότητα, δείχνουν μια εικόνα σε μία ημερομηνία και όχι τη ροή μέσα στον χρόνο.

Μια ιδέα από τον Ησίοδο: μέτρο και καιρός

Στα Έργα και Ημέραι (στ. 694) ο Ησίοδος γράφει: «μέτρα φυλάσσεσθαι· καιρὸς δ᾽ ἐπὶ πᾶσιν ἄριστος», να τηρείς το μέτρο, και σε όλα το καλύτερο είναι η κατάλληλη στιγμή. Η φράση βρίσκεται μέσα σε συμβουλές για το εμπόριο και τη ναυσιπλοΐα: πόσο φορτίο σηκώνει ένα καράβι και πότε είναι η εποχή να ταξιδέψει.

Η διάκριση ταιριάζει σχεδόν λέξη προς λέξη στη χρηματοοικονομική διοίκηση μιας νέας επιχείρησης. Το κέρδος είναι ζήτημα μέτρου: τιμή, κόστος, περιθώριο. Η ρευστότητα είναι ζήτημα καιρού: το σωστό ποσό τη σωστή ημέρα. Ένα σχέδιο που λύνει μόνο το πρώτο είναι σαν φορτίο σωστά ζυγισμένο σε καράβι που ξεκινά στη λάθος εποχή.

6 βήματα για να προστατέψεις τη ρευστότητα στους πρώτους 12 μήνες

1. Φτιάξε πρόβλεψη ταμειακών ροών ανά μήνα, όχι μόνο προϋπολογισμό αποτελεσμάτων

Το επιχειρηματικό σχέδιο συνήθως περιέχει πρόβλεψη πωλήσεων και κερδών. Χρειάζεται και ένας δεύτερος πίνακας: για κάθε μήνα των πρώτων 12, πότε μπαίνουν και πότε βγαίνουν τα χρήματα, με ΦΠΑ, φόρους, εισφορές και δόσεις. Το κριτήριο δεν είναι αν ο μήνας είναι κερδοφόρος, αλλά ποιο είναι το χαμηλότερο σημείο του σωρευτικού ταμείου. Αυτό το σημείο είναι το πραγματικό κεφάλαιο που χρειάζεται η επιχείρηση για να ξεκινήσει. Τους πρώτους τρεις μήνες αξίζει η πρόβλεψη να γίνεται ανά εβδομάδα.

2. Υπολόγισε τον κύκλο μετατροπής μετρητών πριν ορίσεις την τιμή και τους όρους

Ημέρες αποθέματος, ημέρες είσπραξης, ημέρες πληρωμής. Κάθε ημέρα που μειώνεται ο κύκλος αποδεσμεύει μετρητά. Στο παράδειγμα, αν οι πελάτες πλήρωναν σε 30 αντί για 60 ημέρες, το χαμηλότερο σημείο του ταμείου θα βελτιωνόταν περίπου κατά 25.000 €. Είναι ποσό μεγαλύτερο από τα κέρδη ενός ολόκληρου χρόνου, και κερδίζεται με διαπραγμάτευση, όχι με πωλήσεις.

3. Συμφώνησε τους όρους πληρωμής πριν από την πρώτη παράδοση

Οι νέοι επιχειρηματίες διστάζουν να συζητήσουν όρους πληρωμής, φοβούμενοι ότι θα χάσουν τον πελάτη. Η συζήτηση όμως είναι πολύ πιο εύκολη πριν από την πρώτη παράδοση παρά μετά την τρίτη απλήρωτη. Γραπτή συμφωνία για την προθεσμία, προκαταβολή σε μεγάλες ή ειδικές παραγγελίες, έκπτωση για άμεση πληρωμή όπου το περιθώριο το επιτρέπει. Στο πλαίσιο της ΕΕ, η Οδηγία 2011/7/ΕΕ, που έχει ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο, ορίζει ότι η προθεσμία πληρωμής μεταξύ επιχειρήσεων δεν υπερβαίνει κατά κανόνα τις 60 ημέρες, εκτός αν συμφωνηθεί ρητά διαφορετικά και αυτό δεν είναι καταχρηστικό για τον πιστωτή. Δεν είναι εργαλείο για να κυνηγήσεις έναν πελάτη στα δικαστήρια, αλλά είναι ένα σημείο αναφοράς στη διαπραγμάτευση.

Το ίδιο ισχύει και από την άλλη πλευρά. Μια νέα επιχείρηση που πληρώνει τον προμηθευτή της ακριβώς όταν το είχε πει, χτίζει το ιστορικό που θα της δώσει πίστωση τον δεύτερο χρόνο. Η συνέπεια στις πληρωμές είναι κι αυτή μια μορφή κεφαλαίου.

4. Εξασφάλισε χρηματοδότηση κεφαλαίου κίνησης όταν δεν τη χρειάζεσαι ακόμη

Η τράπεζα δανείζει πιο εύκολα σε μια επιχείρηση με σχέδιο και περιθώριο παρά σε μια επιχείρηση που ζητά χρήματα για να πληρώσει τον ΦΠΑ της επόμενης εβδομάδας. Το αίτημα για πιστωτικό όριο, για τιμολόγηση με εκχώρηση απαιτήσεων (factoring) ή για ένταξη σε πρόγραμμα με εγγύηση αξίζει να γίνει πριν από το άνοιγμα, με βάση την πρόβλεψη του βήματος 1. Το ποσό που ζητάς είναι το χαμηλότερο σημείο του ταμείου συν ένα περιθώριο ασφαλείας, όχι το ποσό που «ακούγεται λογικό».

5. Κράτα τον ΦΠΑ και τους φόρους σε ξεχωριστό λογαριασμό

Ο ΦΠΑ που εισπράττεις δεν είναι έσοδο της επιχείρησης. Τον κρατάς για λογαριασμό του Δημοσίου μέχρι την προθεσμία απόδοσης. Ένας ξεχωριστός τραπεζικός λογαριασμός, στον οποίο μεταφέρεται ο ΦΠΑ και ένα ποσοστό του κέρδους για τον φόρο εισοδήματος με κάθε είσπραξη, αποτρέπει την πιο συνηθισμένη ψευδαίσθηση του πρώτου χρόνου: ότι το υπόλοιπο του λογαριασμού είναι διαθέσιμο. Ρώτα επίσης τον λογιστή σου αν η επιχείρηση μπορεί να ενταχθεί σε καθεστώς απόδοσης ΦΠΑ με βάση την είσπραξη, όπου αυτό προβλέπεται για μικρές επιχειρήσεις.

6. Όρισε ελάχιστο όριο ταμείου και τι κάνεις όταν το αγγίξεις

Ένα ελάχιστο υπόλοιπο, για παράδειγμα τα σταθερά έξοδα δύο μηνών, και μια λίστα ενεργειών που ενεργοποιούνται όταν το ταμείο πέσει κάτω από αυτό: πάγωμα νέων δαπανών, τηλεφωνήματα στους πελάτες με ληξιπρόθεσμα, αναβολή αγορών αποθέματος, συζήτηση με την τράπεζα. Η λίστα γράφεται από πριν, με καθαρό μυαλό, όχι τη στιγμή της πίεσης. Είναι η ίδια λογική με το σημείο ελέγχου και το όριο αντέξιμης απώλειας που περιγράφονται στο άρθρο Ο φόβος πριν ανοίξεις επιχείρηση: οι αποφάσεις που κοστίζουν παίρνονται καλύτερα πριν χρειαστεί να παρθούν. Για το πώς δομείται μια δύσκολη απόφαση, δες και το Δεν μπορώ να πάρω αποφάσεις.

Το σχέδιο και ο λογαριασμός

Σχεδόν κάθε νέα επιχείρηση ξεκινά με ένα σχέδιο που λέει ότι θα είναι κερδοφόρα. Λίγες ελέγχουν εξίσου προσεκτικά αν αυτό που λέει το σχέδιο θα γίνει και στον τραπεζικό λογαριασμό, μήνα προς μήνα. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Είναι το σημείο όπου κρίνεται αν μια σωστή ιδέα θα προλάβει να αποδείξει ότι είναι σωστή.

Ο επιχειρηματίας που ξέρει ποιο είναι το χαμηλότερο σημείο του ταμείου του, πότε θα έρθει και πώς θα το καλύψει, δεν έχει λιγότερο ρίσκο από τους άλλους. Έχει όμως ρίσκο με σχήμα και ημερομηνία, και αυτό διαχειρίζεται.

Μια πιο απλή εκδοχή, με ένα μικρό παράδειγμα από την πράξη: Έχω κέρδος αλλά δεν έχω λεφτά: γιατί κλείνουν οι νέες επιχειρήσεις.

Διάβασε επίσης

Πηγές

  • Ησίοδος, Έργα και Ημέραι, στ. 694 (μέτρο και κατάλληλη στιγμή, μέσα στις συμβουλές για τη ναυσιπλοΐα).
  • Richards, V. D., & Laughlin, E. J. (1980). A Cash Conversion Cycle Approach to Liquidity Analysis. Financial Management, 9(1), 32–38 (ο κύκλος μετατροπής μετρητών).
  • Churchill, N. C., & Mullins, J. W. (2001). How Fast Can Your Company Afford to Grow? Harvard Business Review, 79(5) (η ανάπτυξη που καταναλώνει μετρητά).
  • Οδηγία 2011/7/ΕΕ για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, άρθρο 3 (EUR-Lex) (προθεσμίες πληρωμής μεταξύ επιχειρήσεων).
  • ΑΑΔΕ, Προκαταβολή φόρου εισοδήματος από επιχειρηματική δραστηριότητα (η μείωση στο μισό για όποιον αποκτά πρώτη φορά επιχειρηματικό εισόδημα).

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Κύλιση στην κορυφή