Η Μαρία δουλεύει δέκα χρόνια ζαχαροπλάστρια σε ξένο μαγαζί. Οι πελάτες ζητούν τις δικές της τούρτες με το όνομά της. Ένα μαγαζί στη γειτονιά της νοικιάζεται. Κάθε βράδυ κάνει τον ίδιο λογαριασμό και καταλήγει στις ίδιες τρεις φράσεις:
«Κι αν φάω όλα τα λεφτά που έχω μαζέψει;»
«Κι αν δεν έρχεται κόσμος;»
«Θα το κάνω του χρόνου, που θα είμαι πιο έτοιμη.»
Ο φόβος αυτός είναι λογικός. Δεν χρειάζεται να φύγει. Χρειάζεται να γίνει πέντε απλές ερωτήσεις που απαντιούνται με χαρτί και μολύβι.
Γιατί ο φόβος ακούγεται πιο δυνατά από την ελπίδα
Δύο ερευνητές, ο Daniel Kahneman και ο Amos Tversky, έδειξαν κάτι που όλοι το έχουμε νιώσει: το να χάσουμε 1.000 ευρώ μάς πειράζει περισσότερο απ’ όσο μας ευχαριστεί το να κερδίσουμε 1.000 ευρώ. Γι’ αυτό, πριν ανοίξεις κάτι δικό σου, το «τι θα χάσω» πιάνει περισσότερο χώρο στο μυαλό από το «τι μπορώ να φτιάξω». Η ζυγαριά γέρνει από μόνη της. Για να ισιώσει, χρειάζονται αριθμοί.
Μια ιδέα από τον Αριστοτέλη
Ο Αριστοτέλης γράφει στη Ρητορική (Β 5): «ὁ γὰρ φόβος βουλευτικοὺς ποιεῖ». Με απλά λόγια, ο φόβος μάς βάζει να σκεφτούμε. Και εξηγεί ότι κανείς δεν κάθεται να σκεφτεί για κάτι που το θεωρεί ήδη χαμένο. Αν λοιπόν φοβάσαι, σημαίνει ότι το πράγμα δεν έχει κριθεί ακόμα. Υπάρχει κάτι να αποφασίσεις.
5 ερωτήσεις πριν αποφασίσεις αν θα ανοίξεις
1. Τι ακριβώς φοβάμαι;
Γράψε τον φόβο σε μία πρόταση, με ποσό και χρόνο. Όχι «φοβάμαι μην πάει στραβά», αλλά «φοβάμαι ότι σε έναν χρόνο θα έχω ξοδέψει τα 20.000 ευρώ και το μαγαζί δεν θα βγάζει ούτε το νοίκι του». Τώρα ξέρεις τι ακριβώς πρέπει να ελέγξεις. Συνήθως θα δεις ότι ο φόβος είναι στην πραγματικότητα τρεις: για τα λεφτά, για το αν θα έρθουν πελάτες και για το τι θα πει ο κόσμος αν αποτύχεις. Κάθε ένας θέλει διαφορετική απάντηση.
2. Είναι ανάμνηση ή είναι στοιχείο;
«Ο θείος μου έκλεισε το μαγαζί του σε δύο χρόνια» είναι ανάμνηση. Είναι άλλη εποχή, άλλη δουλειά, άλλη γειτονιά. «Στον δρόμο μου άνοιξαν φέτος δύο ζαχαροπλαστεία» είναι στοιχείο, και πρέπει να το λάβεις σοβαρά υπόψη. Την ανάμνηση την ακούς και την αφήνεις. Το στοιχείο το βάζεις στον λογαριασμό. Περισσότερα για αυτή τη διάκριση θα βρεις στο άρθρο Φόβος ή διαίσθηση;.
3. Πόσα μπορώ να χάσω χωρίς να κινδυνέψει το σπίτι μου;
Πρόσθεσε όσα θα πλήρωνες αν το μαγαζί έκλεινε στον πρώτο χρόνο: τον εξοπλισμό, τα νοίκια που έχεις υπογράψει, τα μηνιαία έξοδα, ό,τι έχεις εγγυηθεί προσωπικά. Μετά αποφάσισε ένα όριο. Αυτό είναι το ποσό που, αν χαθεί, θα πονέσει, αλλά δεν θα κινδυνέψει ούτε το σπίτι ούτε το φαγητό της οικογένειας.
Η ερευνήτρια Saras Sarasvathy, που μελέτησε πώς σκέφτονται έμπειροι επιχειρηματίες, ονομάζει αυτή τη λογική «απώλεια που αντέχεις». Το πόσα θα κερδίσεις δεν το ξέρει κανείς από πριν. Το πόσα αντέχεις να χάσεις το ξέρεις από σήμερα. Όταν ο φόβος έχει ταβάνι, παύει να είναι απειλή χωρίς τέλος.
4. Θα το αγόραζε κάποιος, πριν ανοίξω;
Μπορείς να το μάθεις πριν υπογράψεις συμβόλαιο. Η Μαρία μπορεί να παίρνει παραγγελίες για τούρτες τα Σαββατοκύριακα, από το σπίτι ή από ένα συνεργαζόμενο μαγαζί, για λίγους μήνες. Αν οι παραγγελίες έρχονται και ξανάρχονται, έχει απάντηση. Αν δεν έρχονται, το έμαθε με μικρό κόστος. Το να γυαλίζεις το σχέδιο για πάντα δεν σου λέει τίποτα για τους πελάτες. Αυτό το εξηγούμε και στο άρθρο για την αναβλητικότητα.
5. Πότε θα κάνω απολογισμό;
Βάλε ημερομηνία και κριτήριο από την αρχή: «Στους έξι μήνες κοιτάζω πόσα μπήκαν, πόσα βγήκαν και πόσα μένουν στον λογαριασμό. Αν πάω καλά, συνεχίζω. Αν πάω λίγο πίσω, αλλάζω κάτι. Αν έχω φτάσει στο όριο που είχα βάλει, σταματώ.» Έτσι η δύσκολη απόφαση έχει παρθεί με καθαρό μυαλό, πριν έρθει η πίεση. Και ο φόβος δεν χρειάζεται να σε ξυπνά κάθε βράδυ, γιατί ξέρεις πότε θα του δώσεις τον λόγο.
Ξεκίνα με μια υπόσχεση που μπορείς να κρατήσεις
Μια νέα επιχείρηση δεν έχει ακόμα όνομα στην αγορά. Έχει μόνο ό,τι υπόσχεται. Αν η Μαρία γράψει στη βιτρίνα «Η καλύτερη τούρτα της πόλης» και μια Κυριακή η παραγγελία δεν είναι έτοιμη, ο πελάτης θα θυμάται την καθυστέρηση. Αν γράψει «Παραγγελία μέχρι την Πέμπτη, έτοιμη το Σάββατο το πρωί» και το τηρεί κάθε φορά, ο πελάτης θα ξαναέρθει και θα φέρει και άλλους.
Μια μικρή υπόσχεση που τηρείται αξίζει περισσότερο από μια μεγάλη που μένει στη βιτρίνα. Και όσο αυτά που λες συμφωνούν με αυτά που κάνεις, ο φόβος έχει όλο και λιγότερο να πει.
Αν σε ενδιαφέρει η ίδια σκέψη σε πιο τεχνική μορφή, με όρους όπως νεκρό σημείο, μητρώο κινδύνων και πρόταση αξίας, διάβασε το άρθρο Ο φόβος πριν ανοίξεις τη δική σου επιχείρηση: τι σου λέει πραγματικά.
Διάβασε επίσης
- Ο φόβος πριν ανοίξεις τη δική σου επιχείρηση: τι σου λέει πραγματικά
- Δεν μπορώ να πάρω αποφάσεις: πώς να αποφασίζω πιο εύκολα
- Λογική ή συναίσθημα;
Πηγές
- Αριστοτέλης, Ρητορική, Β 5, 1383a.
- Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263–291.
- Sarasvathy, S. D. (2001). Causation and Effectuation: Toward a Theoretical Shift from Economic Inevitability to Entrepreneurial Contingency. Academy of Management Review, 26(2), 243–263.