«Σκέψου το λογικά.» «Άκου την καρδιά σου.» «Δεν ξέρω τι να κάνω, το μυαλό λέει άλλο και η καρδιά άλλο.» Αν έχεις βρεθεί ανάμεσα σε αυτές τις φωνές, ξέρεις πόσο κουράζει.
Λογική ή συναίσθημα; Συνήθως νομίζουμε ότι πρέπει να διαλέξουμε ένα από τα δύο. Στην πράξη, οι καλές αποφάσεις παίρνονται όταν δουλεύουν μαζί.
Δύο μέτρα για δύο πράγματα
Η λογική μετράει αυτό που βλέπεις, ακούς και ξέρεις: τα γεγονότα, τους αριθμούς, τις συνέπειες.
Η κατανόηση μετράει αυτό που νιώθεις: τι σε τραβάει, τι σε βαραίνει, τι σου φαίνεται σωστό χωρίς να μπορείς να το εξηγήσεις.
Κανένα από τα δύο δεν κάνει τη δουλειά του άλλου. Με τη λογική δεν μετράς πόσο αγαπάς κάτι. Με το συναίσθημα δεν μετράς αν βγαίνει ο λογαριασμός.
Λογική ή συναίσθημα: γιατί χρειάζεσαι και τα δύο
Ο νευροεπιστήμονας Antonio Damasio μελέτησε ανθρώπους που, μετά από βλάβη στον εγκέφαλο, είχαν χάσει την επαφή με τα συναισθήματά τους. Η λογική τους ήταν ακέραια. Κι όμως δυσκολεύονταν να πάρουν ακόμα και απλές αποφάσεις, όπως ποια μέρα να κλείσουν ένα ραντεβού.
Το συναίσθημα δεν είναι εχθρός της λογικής. Είναι αυτό που της λέει τι έχει σημασία. Ο Πασκάλ το είχε πει πριν από τρεις αιώνες: «Η καρδιά έχει τους λόγους της, που η λογική δεν τους γνωρίζει.»
Το σταθερό σου κέντρο
Ανάμεσα στο μυαλό και την καρδιά υπάρχει ένα σημείο που δεν κουνιέται: αυτό που είσαι και αυτό που έχει αξία για σένα. Οι συνθήκες αλλάζουν. Εσύ μεγαλώνεις. Το κέντρο μένει.
Όταν μια απόφαση σε φέρνει πιο κοντά σε αυτό το κέντρο, νιώθεις ηρεμία, ακόμα κι αν είναι δύσκολη. Όταν σε απομακρύνει, νιώθεις ένα μικρό σφίξιμο, ακόμα κι αν είναι «λογική».
5 τρόποι να αποφασίζεις με το μυαλό και την καρδιά
1. Χώρισε το χαρτί στα δύο
Γράψε την απόφαση πάνω πάνω. Από κάτω, δύο στήλες:
- Τι ξέρω: γεγονότα, κόστος, χρόνος, συνέπειες.
- Τι νιώθω: χαρά, φόβος, ανακούφιση, βάρος.
Μόνο το να τα δεις χωριστά βοηθά. Συχνά καταλαβαίνεις ότι η μία στήλη είναι γεμάτη και η άλλη σχεδόν άδεια.
2. Ρώτα το σώμα σου
Φαντάσου ότι έχεις ήδη αποφασίσει το Α. Ζήσε το για ένα λεπτό. Μετά φαντάσου το Β. Πού νιώθεις ελαφρύτερος; Πού σφίγγεται το στομάχι ή ο λαιμός; Το σώμα συχνά ξέρει πριν από το μυαλό.
3. Ζύγισε τι μπορείς με τι αναλαμβάνεις
Μια καλή απόφαση δεν σου ζητά περισσότερα απ’ όσα μπορείς να δώσεις, ούτε λιγότερα. Ρώτα: «Μπορώ να το σηκώσω;» και «Τι υποχρεώσεις φέρνει μαζί του;». Όταν αυτά τα δύο είναι ίσα, η απόφαση στέκει.
4. Δες τι σε δυναμώνει και τι σε αδυνατίζει
Για κάθε επιλογή, γράψε μία δύναμη που θα χρησιμοποιήσεις και μία αδυναμία που θα σε δυσκολέψει. Δεν ψάχνεις την επιλογή χωρίς αδυναμίες. Ψάχνεις αυτή όπου οι δυνάμεις σου φτάνουν για να τις σηκώσουν.
5. Κάνε ένα μικρό βήμα και κράτα τον λόγο σου
Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις όλη σου τη ζωή σήμερα. Διάλεξε το πρώτο μικρό βήμα και κάν’ το. Κάθε φορά που κρατάς τον λόγο σου, από το «δεν ξέρω τι να κάνω» περνάς στο «ξέρω πώς να βοηθήσω τον εαυτό μου».
Ισορροπία δεν σημαίνει να μην αμφιβάλλεις
Μπορεί να πάρεις την απόφαση και να έχεις ακόμα λίγη αμφιβολία. Είναι φυσικό. Ισορροπία δεν σημαίνει βεβαιότητα. Σημαίνει ότι άκουσες και τις δύο φωνές πριν διαλέξεις.
Αν κολλάς συχνά σε αποφάσεις, δες πώς να αποφασίζεις πιο εύκολα. Κι αν το μυαλό σου γυρίζει συνέχεια τα ίδια, διάβασε πώς να σταματήσω να υπεραναλύω.
Πότε χρειάζεται ειδικός
Οι ιδέες εδώ βοηθούν πολλούς ανθρώπους, αλλά δεν αντικαθιστούν τον γιατρό ή τον ψυχολόγο. Μίλησε με έναν ειδικό αν:
- το άγχος για τις αποφάσεις σε κρατά ξύπνιο ή σε παραλύει για εβδομάδες,
- σου είναι δύσκολο να δουλέψεις, να κοιμηθείς ή να χαρείς πράγματα που παλιά σου άρεσαν,
- έχεις χάσει την ελπίδα ή νιώθεις ότι δεν έχει νόημα να συνεχίσεις.
Αν θες να μιλήσεις με κάποιον τώρα, υπάρχει η Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306. Αν σκέφτεσαι να κάνεις κακό στον εαυτό σου, κάλεσε αμέσως το 1018 ή το 112.
Θες να το κάνεις βήμα βήμα;
Αν η σκέψη σου γυρίζει γύρω γύρω και δεν καταλήγει, ξεκίνα από τον δωρεάν οδηγό «Λιγότερη σκέψη, περισσότερη ζωή». Κατέβασέ τον δωρεάν εδώ.
Κι αν θες κάτι για τις μεγαλύτερες φουρτούνες της ζωής, ρίξε μια ματιά στο βιβλίο μου «Εν Πλω». Μιλά για το πώς κρατάμε το τιμόνι όταν η θάλασσα αγριεύει.
Διάβασε επίσης
- Δεν μπορώ να πάρω αποφάσεις: πώς να αποφασίζω πιο εύκολα
- Πώς να σταματήσω να υπεραναλύω: 7 τρόποι που βοηθούν
- Πώς να βρω νόημα στη ζωή μου μέσα από τις αξίες μου
Πηγές
- Antonio Damasio, «Το λάθος του Καρτέσιου» (Descartes’ Error, 1994)
- Blaise Pascal, «Σκέψεις» (Pensées, 1670)