Πέρασα πολλά χρόνια μπροστά σε οθόνες, μέσα σε οργανισμούς, με προθεσμίες που δεν περίμεναν. Ξέρω καλά πώς είναι να λειτουργείς σαν άψογο λογισμικό: να παραδίδεις, να απαντάς, να κλείνεις εκκρεμότητες, μέρα με τη μέρα. Και ξέρω πόσο εύκολα, μέσα σε αυτόν τον ρυθμό, ξεχνάς να ρωτήσεις το πιο απλό πράγμα: πού πηγαίνω;
Γι’ αυτό, όταν βλέπω σήμερα μια μηχανή να γράφει σε δευτερόλεπτα την προσφορά, την αναφορά, το email που θα μου έπαιρνε ένα απόγευμα, δεν νιώθω φόβο. Νιώθω κάτι σαν ανακούφιση. Γιατί η μηχανή κάνει ακριβώς το κομμάτι της δουλειάς που, για χρόνια, πίστευα λανθασμένα ότι ήμουν εγώ.
Δεν είσαι το «πώς» σου
Οι περισσότεροι από εμάς μάθαμε να ορίζουμε τον εαυτό μας από το πώς κάνουμε τα πράγματα. Είμαι αυτός που ξέρει να φτιάχνει τον προϋπολογισμό. Είμαι αυτή που ξέρει να μιλά στον δύσκολο πελάτη. Είμαι αυτός που ξέρει το πρόγραμμα καλύτερα από όλους.
Όταν μια μηχανή αρχίζει να κάνει το ίδιο, και μάλιστα πιο γρήγορα, είναι φυσικό να νιώθεις ότι σου παίρνει κάτι. Αυτό που σου παίρνει όμως δεν είσαι εσύ. Είναι ένα εργαλείο που κουβαλούσες τόσα χρόνια, ώστε το μπέρδεψες με τον εαυτό σου.
Η μηχανή έχει μάθει το «πώς» από εκατομμύρια ανθρώπους. Από όλους όσοι έγραψαν, έλυσαν, εξήγησαν, έκαναν λάθη και τα διόρθωσαν. Κάθε φορά που τη ρωτάς, ακούς λίγο από όλους μας. Είναι, με έναν τρόπο, η κοινή μας εμπειρία, μαζεμένη σε ένα σημείο. Δεν είναι κάτι ξένο. Είναι κάτι δικό μας, που για πρώτη φορά μπορούμε να το δούμε απ’ έξω.
Το «πού» δεν το ξέρει κανείς άλλος
Αυτό που η μηχανή δεν μπορεί να ξέρει είναι πού θέλεις να πας. Δεν ξέρει τι σε κινεί το πρωί. Δεν ξέρει ποια δουλειά θα έκανες ακόμα κι αν δεν πληρωνόσουν, και ποια δεν θα έκανες ακόμα κι αν σε πλήρωναν διπλά. Δεν ξέρει ποιον πελάτη θέλεις να κρατήσεις για πάντα, και ποιον πρέπει να αφήσεις να φύγει.
Σε μια βάρκα, ο καλός ναύτης ξέρει να δένει τα σχοινιά, να διαβάζει τον καιρό, να κρατά την πορεία. Ο καλύτερος ναύτης του κόσμου όμως δεν σου λέει πού να πας. Αυτό το ξέρει μόνο αυτός που κρατά το τιμόνι. Η μηχανή είναι ένας εξαιρετικός ναύτης. Το τιμόνι δεν το ζήτησε ποτέ, και δεν χρειάζεται να της το δώσεις.
Νομίζω ότι εδώ βρίσκεται και η απάντηση στον μεγάλο φόβο της εποχής: ότι οι μηχανές θα μας ξεπεράσουν. Σε ταχύτητα, σε μνήμη, σε όγκο δουλειάς, ήδη μας ξεπερνούν, όπως μας ξεπέρασε ο γερανός σε δύναμη. Η ανθρωπότητα όμως δεν ορίστηκε ποτέ από την ταχύτητα ή τη δύναμη. Ορίστηκε από το ότι διαλέγει πού πηγαίνει. Και αυτό δεν ανατίθεται.
Η μηχανή δείχνει αυτό που της φέρνεις
Υπάρχει κάτι ακόμα που έχω παρατηρήσει. Η ίδια μηχανή, στα χέρια δύο διαφορετικών ανθρώπων, δίνει εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα. Όχι επειδή αλλάζει η μηχανή, αλλά επειδή αλλάζει αυτό που της ζητάς.
Όποιος έρχεται με φόβο, ζητά από τη μηχανή να τον προστατέψει: να κάνει περισσότερη δουλειά, πιο γρήγορα, για να μη μείνει πίσω. Και παίρνει πίσω ακριβώς αυτό: περισσότερη δουλειά, πιο γρήγορα, και περισσότερο φόβο. Όποιος έρχεται με καθαρό σκοπό, ζητά από τη μηχανή να τον βοηθήσει να φτάσει κάπου που ήδη ξέρει ότι θέλει να πάει. Και παίρνει πίσω καθαρότητα.
Το ίδιο ισχύει για τις επιχειρήσεις. Μια εταιρεία που λέει ότι θα αλλάξει με την τεχνολογία, αλλά στην πραγματικότητα δεν ξέρει γιατί, θα αποκτήσει απλώς πιο γρήγορη σύγχυση. Μια εταιρεία που ξέρει τι υπόσχεται και το κάνει, θα βρει στη μηχανή τον καλύτερο συνεργάτη που είχε ποτέ. Η μηχανή δεν φτιάχνει τη συνέπεια ανάμεσα σε αυτό που λες και σε αυτό που κάνεις. Τη μεγεθύνει, ή μεγεθύνει την απουσία της.
Ένα μικρό πείραμα
Δεν θα σου δώσω συμβουλές. Θα σου προτείνω μόνο κάτι να δοκιμάσεις αυτή την εβδομάδα.
Την επόμενη φορά που θα ανοίξεις ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης για να σου κάνει μια δουλειά, σταμάτα για τρία δευτερόλεπτα πριν γράψεις οτιδήποτε. Και ρώτα τον εαυτό σου: γιατί το κάνω αυτό; Πού με πηγαίνει;
Αν η απάντηση έρχεται εύκολα, προχώρα. Η μηχανή θα σε βοηθήσει να φτάσεις εκεί πιο γρήγορα. Αν δεν έρχεται, ίσως αυτό που χρειάζεσαι εκείνη τη στιγμή δεν είναι μια γρηγορότερη απάντηση, αλλά μια καλύτερη ερώτηση. Και αυτή, όσο κι αν προχωρήσει η τεχνολογία, θα την κάνεις πάντα εσύ.
Αυτό που μένει
Η μηχανή ξέρει το πώς. Εσύ ξέρεις το πού. Για χρόνια, οι περισσότεροι από εμάς δεν είχαμε χρόνο για το δεύτερο, γιατί το πρώτο μας έτρωγε τις μέρες. Τώρα, για πρώτη φορά, κάποιος άλλος μπορεί να αναλάβει το πώς. Το ερώτημα είναι τι θα κάνουμε με τον χώρο που ελευθερώνεται: θα τον γεμίσουμε με ακόμα περισσότερη δουλειά, ή θα τον χρησιμοποιήσουμε για να ξαναβρούμε πού θέλουμε να πάμε;
Το τιμόνι, όπως ήταν πάντα, είναι ήδη στα χέρια σου.