Ο Νίκος είχε ένα ντοσιέ. Στο εξώφυλλο, με μαρκαδόρο ξεθωριασμένο από τον καιρό, έγραφε μία λέξη: «Σχέδιο».
Δύο χρόνια ήταν κλειδωμένο στο δεύτερο συρτάρι του γραφείου του, κάτω από παλιά τιμολόγια. Δεν ήταν μια ασαφής ιδέα. Ήταν ίσως η πιο ολοκληρωμένη δουλειά της ζωής του. Είχε υπολογίσει το αρχικό κόστος, είχε φανταστεί τους πρώτους πελάτες και είχε γράψει σε ένα ξεχωριστό φύλλο το όνομα της εταιρείας, δοκιμάζοντάς το ξανά και ξανά στο μυαλό του, να δει πώς θα ακουγόταν και πώς θα έμοιαζε τυπωμένο σε μια κάρτα.
Κάθε λίγους μήνες άνοιγε το συρτάρι, ξαναδιάβαζε το ντοσιέ, διόρθωνε έναν αριθμό και το ξανάκλεινε. «Δεν είναι ακόμα η κατάλληλη στιγμή».
Αν αυτή η εικόνα σου θυμίζει κάτι δικό σου, αυτό το άρθρο είναι για σένα.
Η τελειοποίηση που μοιάζει με υπευθυνότητα
Το πιο δύσκολο στην αναβλητικότητα είναι ότι σπάνια μοιάζει με αναβλητικότητα. Μοιάζει με προσοχή. Όταν ο Νίκος έφτασε στο σημείο να πάρει τηλέφωνο έναν επενδυτή, κάθε φορά που σήκωνε το ακουστικό σκεφτόταν κάτι λογικό: «Ας ξαναδώ πρώτα τα νούμερα του τρίτου τριμήνου». «Ας περιμένω μια μέρα με λιγότερες υποχρεώσεις». «Ας το ξαναδιαβάσω μία ακόμα φορά».
Κάθε μία από αυτές τις σκέψεις ακουγόταν σοφή. Κανείς, ούτε ο ίδιος, δεν θα μπορούσε να τον κατηγορήσει ότι φοβάται. Έμοιαζε με προετοιμασία. Πέρασαν έτσι τρεις μέρες, με το τηλέφωνο κλειστό στο συρτάρι και τον Νίκο να «προετοιμάζει» το τηλεφώνημα χωρίς να το κάνει.
Όταν η ιδέα σου τελειοποιείται ξανά και ξανά μέσα στο κεφάλι σου και ποτέ δεν βγαίνει έξω, δεν είναι δουλειά. Είναι αναμονή που έμαθε να φορά ρούχα δουλειάς.
Τι κοστίζει η αναμονή
Η αναμονή δεν είναι ουδέτερη. Ο Νίκος ξυπνούσε γύρω στις τρεις τα ξημερώματα με μια σκέψη να επαναλαμβάνεται σαν ηχώ: «Τι θα συμβεί αν περάσουν άλλα δύο χρόνια και η ιδέα μείνει πάντα εκεί;». Τα βράδια, δίπλα στη γυναίκα του, ένιωθε ένα βάρος στο στήθος. Δεν ήταν δυστυχία. Η ζωή του, εξωτερικά, πήγαινε καλά. Ήταν σαν ένα ρολόι που χτυπά αθόρυβα κάπου μακριά και του θυμίζει ότι κάτι σημαντικό περιμένει ακόμα.
Η εξήγηση που δίνει το βιβλίο είναι απλή: η ιδέα δεν περίμενε υπομονετικά στο συρτάρι. Άλλαζε μορφή. Ο ενθουσιασμός έγινε ανησυχία, η ανησυχία έγινε διάχυτο άγχος και το άγχος έγινε βάρος. Αυτό που ο Νίκος ένιωθε στο στήθος δεν ήταν εχθρός. Ήταν η ενέργεια της ιδέας του, που ζητούσε διέξοδο.
Δύο κομμάτια σου, ένα αδιέξοδο
Στο «Εν Πλω» περιγράφω ότι μέσα σου δεν κατοικεί ένας εαυτός, αλλά δύο. Ο ένας ζει ψηλά. Βλέπει μακριά, ονειρεύεται και ξέρει πού πηγαίνεις. Το πρόβλημά του είναι ο φόβος του αύριο: «κι αν δεν τα καταφέρω;». Ο άλλος ζει χαμηλά, στο σώμα και στα χέρια σου. Ξέρει πώς πληρώνεται ο λογαριασμός και πώς κρατιέται το σπίτι όρθιο. Το πρόβλημά του είναι ότι κοιτά πολύ πίσω και κουβαλά το χθες σαν σάκο στην πλάτη.
Ο Νίκος το κατάλαβε μια εβδομάδα πριν από εκείνο το τηλεφώνημα, μπροστά σε ένα υπολογιστικό φύλλο. «Ξέρω τι θέλω να χτίσω», σκέφτηκε, «αλλά δεν ξέρω πώς να το χτίσω». Το όραμα ήταν μόνο η μισή ιστορία. Χωρίς τα χέρια, το όραμα μένει ένα όμορφο τίποτα. Χωρίς το όραμα, τα χέρια κάνουν άδεια επανάληψη. Το αδιέξοδο λύνεται όταν οι δύο μιλήσουν μεταξύ τους, και αυτό γίνεται με μία μικρή πράξη.
Στο βιβλίο αυτό το περιγράφω και ως μια ήσυχη εξάντληση που ονομάζουμε burnout. Δεν είναι πάντα η κόπωση από τη δουλειά καθαυτή. Είναι η κόπωση από μια δουλειά που δεν οδηγεί πουθενά, γιατί κανείς δεν σηκώνει πια το βλέμμα να δει τον προορισμό.
Η πράξη προηγείται της σκέψης
Κάνε κάτι τώρα, πριν συνεχίσεις να διαβάζεις: σήκωσε το χέρι σου. Δεν υπολόγισες ποιοι μύες θα δουλέψουν. Δεν περίμενες εσωτερική έγκριση. Η πράξη προηγήθηκε της ανάλυσης.
Έχουμε μάθει ότι η σωστή σειρά είναι πρώτα η σκέψη, μετά η απόφαση και τέλος η πράξη. Στην πραγματικότητα η βεβαιότητα συχνά έρχεται μετά την κίνηση, σαν το φως που ανάβει αφού πατήσεις τον διακόπτη, όχι πριν.
Πώς να το κάνεις σήμερα
1. Βρες το δικό σου συρτάρι. Ποιο σχέδιο ή ποια ιδέα τελειοποιείς ξανά και ξανά;
2. Διάλεξε ένα μόνο μικρό βήμα, κάτι που γίνεται σε δέκα λεπτά: ένα τηλεφώνημα, ένα email, μία πρόταση που δεν έχεις στείλει. Αν δεν ξέρεις ποιο, διάλεξε εκείνο που αναβάλλεις συχνότερα.
3. Πάρε μία βαθιά ανάσα και ακούμπησε τους ώμους σου χαμηλά.
4. Κάν’ το πριν το ξανασκεφτείς. Άφησέ το ατελές. Ο Νίκος τραύλισε δύο φορές και ξέχασε έναν αριθμό, και δεν έχασε τίποτα.
5. Μετά άφησέ το. Μην ξαναπαίξεις τη συνομιλία στο μυαλό σου. Φτιάξε έναν καφέ.
Το τηλεφώνημα του Νίκου κράτησε δεκαπέντε λεπτά και δεν ήταν τέλειο. Όταν έκλεισε, όμως, ένιωσε κάτι που δεν είχε νιώσει τρεις μέρες: καθαρή, ανάλαφρη ανακούφιση. Η κίνηση είχε γίνει. Η έκβαση ήταν ακόμα αβέβαιη, αλλά το βάρος είχε φύγει από το στήθος του.
Ποιο είναι το δικό σου συρτάρι;
Το σχέδιο του Νίκου περίμενε δύο χρόνια μέσα σε ένα συρτάρι. Δεν χρειάζεται να περιμένεις εσύ άλλα δύο.
Δεν χρειάζεσαι περισσότερες πληροφορίες. Χρειάζεσαι μία ανάσα και μία μικρή κίνηση, και μετά τη δεύτερη.
Αν θες να δοκιμάσεις πώς γίνεται αυτό στην πράξη, κατέβασε δωρεάν το «Πρωτόκολλο των 3 Δευτερολέπτων». Είναι δύο σελίδες και διαβάζονται σε λίγα λεπτά: